Κυριακή, 17 Ιουνίου 2012

Η επανεφεύρεση του μέλλοντος σε μια συγκυρία που το «μεθαύριο» κανείς δεν δικαιούται να το συλλογίζεται!

Η θέση είναι απλή: ένας άνθρωπος ή μια κοινωνία ολόκληρη, αν δεν μπορεί να ατενίζει το μέλλον, αδρανοποιείται. Ακυρώνεται ή έστω σβήνει σταδιακά.

Ένα ατομικό παράδειγμα έγινε πρόσφατα πολύ γνωστό, χάρη στην τηλεόραση. Ο γείτονας ρώτησε με θλίψη την πόρνη πώς έφτασε στο σημείο να κάνει έρωτα δημοσίως, στη γωνιά του δρόμου. Η γυναίκα απάντησε με απόγνωση: «πώς αλλιώς θα έβρισκα τώρα αμέσως  ευρώ για να αγοράσω τη δόση μου;»

Το δεύτερο επεισόδιο μοιάζει με αστικό μύθο. Ο ταλαίπωρος άνθρωπος έφθασε στο ταμείο του σουπερμάρκετ έχοντας αγοράσει λίγο γάλα και φρυγανιές. Αντί να πληρώσει άφησε εκεί την αστυνομική του ταυτότητα. «Κρατήστε τα στοιχεία μου και κάντε μου μήνυση για την κλοπή», είπε. «Έχω δυο παιδιά που πεινούν».

Το κοινό με τους πρωταγωνιστές των επεισοδίων είναι ότι αδυνατούν να σκεφτούν την επόμενη μέρα, την επόμενη στιγμή. Η γυναίκα αδιαφορεί για την υπόληψή της, αρκεί να βρει αμέσως τη δόση της. Ο άνδρας παραβλέπει τη δίωξη που θα ακολουθήσει, αρκεί χωρίς χρονοτριβή να θρέψει τα παιδιά του.

Με γλώσσα πιο επίσημη: πώς να ασκηθεί προληπτική πολιτική απέναντι σε κλοπές, όταν ο δράστης δεν πτοείται από την απειλή μελλοντικών κυρώσεων; Με γενικότερα παραδείγματα, που αφορούν την κρατική πολιτική: γιατί ο πολίτης να πληρώσει φόρους, αν δεν προσδοκεί καμία μελλοντική παροχή περίθαλψης ή παιδείας; Πώς θα κινητοποιηθεί ο άνεργος, αν δεν έχει προοπτική να βρει δουλειά;

Κάπως έτσι τέθηκαν τα διλήμματα του Μνημονίου: υπογραφή σήμερα που θα δεσμεύει για λιτότητα και θα εγγυάται την ύφεση και την κατάθλιψη, αλλιώς αύριο το πρωί δεν έχει δάνειο. Οι πιστωτές θα μείνουν απλήρωτοι και εμείς μείνουμε με τη χρεοκοπία και τις ενοχής της διαφθοράς μας. Το «μεθαύριο» κανείς δεν δικαιούται να το συλλογίζεται. «Τήρηση του Μνημονίου» σημαίνει καθοριστική επιβολή του παρελθόντος επί τους μέλλοντος. Ας ξεχάσουμε ό,τι θα μπορούσε να εισφέρει μια απροσδιοριστία ή ιδέες. Ό,τι δηλαδή, για το χρέος μας δεν ευθυνόμαστε μόνο εμείς (που ευθυνόμαστε, αναμφίβολα), αλλά και ένα σύστημα που επιδιώκει παντού την καθυπόταξη της δημοκρατίας και της εθνικής κυριαρχίας στις αγορές. Ιδίως, ας ξεχάσουμε ότι θα μπορούσε να υπάρχει κριτική, αναδιαπραγμάτευση ή αναπροσανατολισμός. Τα παραλθόν θα διαρκέσει για πάντα.

Κάπως έτσι, επίσης, ακούστηκε το «Ο ΝΟΜΟΣ ΕΙΝΑΙ ΝΟΜΟΣ» της τότε υπουργού Παιδείας. Δεν έχει σημασία, κύριοι, αν η νέα νομοθεσία για το πανεπιστήμιο είναι ορθή ή όχι, αν είναι σύμφωνη με το σύνταγμα, αν το προβλεπόμενο Συμβούλιο με μέλη που δεν θα χρειάζεται καν να έχουν βασικό πτυχίο θα μπορεί να εγγυηθεί το μέλλον της γνώσης. Μεταρρύθμιση είναι αυτό που «εμείς» ονομάζουμε έτσι. Αυτό που προώθησε η κ. Διαμαντοπούλου, κι όχι αυτό που προώθησε ο κ. Μπαμπινιώτης.

Στο αριστουργηματικό «Αφήνοντας το Las Vegas του Mike Figgis, ο N. Cage, σε μια πορεία προς την αυτοκαταστροφή, ομολογεί πως δεν θυμάται πια αν έγινε αλκοολικός επειδή χώρισε, ή αν χώρισε επειδή έγινε αλκοολικός. Λίγα χρόνια μετά κι εμείς ίσως να έχουμε ξεχάσει αν το μνημόνιο έφερε τη χρεοκοπία, ή η χρεοκοπία το Μνημόνιο.

Υπάρχει λοιπόν ελπίδα; Διακρίνεται μέλλον; Ναι, ας το αντικρίσουμε. Έχει ψυχή και κάθεται σε φτωχικά θρανία, ακούγοντας τον κακοπληρωμένο δάσκαλο του δημοτικού, του λυκείου. Έχει τη μορφή του μέσου πτυχιούχου, που όταν συνεχίζει τις σπουδές του έξω διαπρέπει. Του μεταπτυχιακού που κερδίζει επιβραβεύσεις σε διεθνείς οργανισμούς. Με εφόδιο, όλοι αυτοί το βασικό πτυχίο του λοιδορούμενου, κατασυκοφαντημένου ελληνικού πανεπιστημίου: της διαφθοράς και του νεποτισμού, των εξαιρέσεων δηλαδή που βαφτίστηκαν κανόνας για να προελάσουν τα άρματα του νεοφιλελευθερισμού. Έχει τη μορφή του φοιτητή που προσπαθεί, παρά το φάσμα της ανεργίας. Που αντιστέκεται στην οργανωμένη εισβολή της μετριότητας.

Να το δείτε, αυτές οι μορφές θα νικήσουν.

[ΠΗΓΗ: Νικ. Παρασκευόπουλος, καθηγητής Νομικής ΑΠΘ, στην απεργιακή ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ 16-06-2012]