Τετάρτη, 13 Ιουνίου 2012

«Λαός» που ανεμίζει πλαστικές σημαίες ή υπεύθυνος και λογικός «πολίτης»; Άδικη εξουσία ή λόγος δίκαιος και ορθός της παιδείας και του ανθρωπισμού;

Σύντομα βρισκόμαστε και πάλι μπροστά στην κάλπη. Πέρα από τα διλήμματα προς τα οποία προσπαθεί η κάθε πλευρά να μας στριμώξει, ίσως θα ήταν προτιμότερο να αναρωτηθούμε: Όλο αυτό τον καιρό, ποια κόμματα μας απευθύνθηκαν σαν να είμαστε πολίτες και ποια σαν να είμαστε… πελάτες;

Αν κάτι συνδέει σταθερά τις δυνάμεις του λαϊκισμού και της δημαγωγίας, από την κομμουνιστική αριστερά μέχρι την λαϊκή δεξιά, είναι η εμμονή τους στη χρήση του όρου «λαός» και η συνακόλουθη αποφυγή της έννοιας του πολίτη.


Ο «λαός» είναι μια άμορφη μάζα, με δήθεν ενιαία συμφέροντα, ομογενοποιημένες επιθυμίες. Έχει μόνο δικαιώματα και ποτέ υποχρεώσεις. Αρέσκεται να λατρεύει τον εκάστοτε αρχηγό (τον μεγάλο τιμονιέρη, τον «πατερούλη», τον «εθνάρχη», τον «χαρισματικό», τον «νέο κι ωραίο»). Του αρέσει να ανεμίζει σημαίες, να γεμίζει πλατείες.

Ο πολίτης είναι διακριτός – έχει πρόσωπο. Ακόμη κι όταν συναθροίζεται αρνείται να μετατραπεί σε όχλο. Κάθε σύναξη πολιτών, αργά ή γρήγορα, μετατρέπεται σε «βουλή».

Ο «λαός» συμπεριφέρεται σαν αναξιοπαθούσα κορασίδα: Είναι έτοιμος να «τον κοιτάξουν με ειλικρίνεια στα μάτια», να τον «γοητεύσουν», να τον «δικαιώσουν». Του λένε ότι θα τον κάνουν «κυρίαρχο», «περήφανο», αρκεί να εξοβελίσει στο πυρ το εξώτερον τους αντιπάλους του (όσοι δεν είναι «λαός»).

Ο πολίτης θέλει να του μιλούν με επιχειρήματα. Ζητά προτάσεις, ιδέες, πρακτικές σκέψεις για τη διαχείριση της καθημερινότητας, για τη διανομή του πλούτου και των αγαθών. Καταθέτει σκέψεις και ιδέες, διαβουλεύεται, και όλα αυτά τα θέτει, με ψύχραιμο και ήρεμο τρόπο, υπόψη των άλλων πολιτών.

Όταν ο «λαός» έρχεται στην εξουσία, από αναξιοπαθούσα κορασίδα μεταμορφώνεται σε δοξασμένο επιβήτορα. Την εξουσία την «καταλαμβάνει», γίνεται ένα με αυτήν. Την καταχράται, τον εξαχρειώνει.

Ο πολίτης εξουσιοδοτεί άλλους πολίτες για να τον εκπροσωπούν. Κι αν έχει ξεχωριστές ικανότητες και την ανάλογη διάθεση διεκδικεί ο ίδιος θέσεις διοίκησης, ρόλους, εξουσίες. Αναλαμβάνει ευθύνες.

Ο «λαός» δεν συνεργάζεται με τους «άλλους» (όσοι δεν είναι «λαός»). Του αρέσουν τα ηρωικά και πένθιμα εμβατήρια, οι αρχαϊκές εκφράσεις που καλούν σε δοξασμένους θανάτους. Λατρεύει τα «ή τάν ή επί τάς», «φωτιά και τσεκούρι στους προσκυνημένους», «κανένα έλεος για τους εχθρούς του λαού».

Ο πολίτης θεωρεί τιμή και καθήκον του τη συνεργασία με άλλους πολίτες. Του αρέσει να συνθέτει, να αναζητεί κοινές συνισταμένες, κατανοεί σε βάθος ότι στέρεα πολιτική πράξη είναι αυτή που συνενώνει τον μέγιστο αριθμό βουλήσεων.

Σύντομα βρισκόμαστε και πάλι μπροστά στην κάλπη. Πέρα από τα διλήμματα προς τα οποία προσπαθεί η κάθε πλευρά να μας στριμώξει, ίσως θα ήταν προτιμότερο να αναρωτηθούμε: Όλο αυτό τον καιρό, ποια κόμματα μας απευθύνθηκαν σαν να είμαστε πολίτες και ποια σαν να είμαστε… πελάτες;

Διαφορετικά, κινδυνεύουμε να βρεθούμε ­­–πολλοί από εμάς όχι για πρώτη φορά– στην άχαρη θέση του «κοψοχέρη». Κι ως γνωστόν, στη σημερινή συγκυρία, μια τρίχα χωρίζει την παρωδία από την τραγωδία.

[ΠΗΓΗ: Κώστας Κατσουλάρης,  Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά πριν από δύο εβδομάδες στο Protagon.gr. ]