Δευτέρα, 31 Μαΐου 2010

Οδυσσέας Ελύτης, Λόγος περί κάλλους

Φοβηθείτε αν θέλετε να σας ξυπνηθεί το ένστικτο του ωραίου
ή αν όχι τότε μια που ζούμε στον αιώνα της φωτογραφίας
ακινητήσετέ το: αυτό που δίπλα μας ολοένα μ’ απίθανες χειρονομίες δρα:
το Ασύλληπτο!
δυο χέρια ωραία γυναίκας (ή και ανδρός) που να 'χουν εξοικειωθεί με τ' αγριοπερίστερα


ΠΟΙΗΜΑ ΤΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ (αφιερωμένο εξαιρετικά σ’ όλους τους μαθητές και υποψηφίους που «διαβάζουν» για τις εξετάσεις της ζωής τους)
ΤΟ ΑΣΥΛΛΗΠΤΟ:

α] δύο χέρια ωραία γυναίκας (ή και ανδρός) που να ’χουν εξοικειωθεί με τα’ αγριοπερίστερα
β] ένα σύρμα που οι αναμνήσεις του όλες να ’ναι από ρεύμα ηλεκτρικό και ανύποπτα πουλιά
γ] μια κραυγή που να μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει αιώνια επικαιρότητα
δ] το παράλογο φαινόμενο της ανοιχτής θαλάσσης


Θα ’χετε βέβαια καταλάβει τι εννοώ.


Είμαστε το αρνητικό του ονείρου
γι’ αυτό φαινόμαστε μαύροι και άσπροι
και ζούμε τη φθορά
πάνω σε μιαν ελάχιστη πραγματικότητα

[από την ποιητική συλλογή του Οδυσσέα Ελύτη ΜΑΡΙΑ ΝΕΦΕΛΗ, Εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ, Αθήνα 1978]

Κυριακή, 30 Μαΐου 2010

Ανθρώπινα δικαιώματα: κείμενα που «διαλέγονται» και το ένα «απαντά» στο άλλο

Αντικρουόμενες απόψεις, μέσα από κείμενα στα οποία οι συγγραφείς επιχειρηματολογούν με διαφορετικό τρόπο πάνω στο θέμα των ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ και φωτίζοντας ο καθένας από τη δική του οπτική γωνία το θέμα, μας οδηγούν σε ουσιαστικότερη ερμηνεία της έννοιας.



Αφού μελετήσετε τα δύο κείμενα να αξιολογήσετε την πειστικότητα των επιχειρημάτων σε κάθε κείμενο. Επίσης να εξετάσετε πώς τα επιχειρήματα του κάθε κειμένου εξυπηρετούν το σκοπό του συγγραφέα.


Κείμενο 1 Εννοιολογική σύγχυση και πολιτική εκμετάλλευση (βιβλίο Έκφρασης/ έκθεσης Γ΄ Λυκείου σελ.34)
   Δεν υπάρχουν ανθρώπινα δικαιώματα. Για να το πούμε ακριβέστερα: εν έτει 1998 δεν υπάρχουν ανθρώπινα δικαιώματα και κανείς δεν μπορεί να γνωρίζει αν θα υπάρξουν στο μέλλον. Η διαπίστωση αυτή είναι αναπόδραστη αν επιθυμούμε να ορίσουμε την έννοια του "δικαιώματος" και του "ανθρώπινου δικαιώματος" αυστηρά και αδιαφορώντας απέναντι στις πολιτικές - ιδεολογικές σκοπιμότητες. "Δικαίωμα" δεν είναι κάτι που απλώς διάγει βίο φαντάσματος μέσα στα κεφάλια των φιλοσόφων ή που ευδοκιμεί στα χείλη των προπαγανδιστών. Στην ουσία του δικαιώματος ανήκει εξ ορισμού η δυνατότητα να απαιτείται και να επιβάλλεται. Και ως "ανθρώπινο δικαίωμα" επιτρέπεται να θεωρείται μονάχα ένα δικαίωμα το οποίο απολαμβάνουν όλοι οι άνθρωποι μόνο και μόνο επειδή είναι άνθρωποι, δηλαδή χωρίς τη διαμεσολάβηση εξουσιαστικών αρχών και συλλογικών αντικειμένων (π.χ. εθνών και κρατών) που, από εννοιολογική και φυσική άποψη, είναι στενότερα από την ανθρωπότητα ως σύνολο.
     Επιπλέον, ένα γνήσιο ανθρώπινο δικαίωμα θα πρέπει να ισχύει και να απολαμβάνεται παντού όπου υπάρχουν άνθρωποι, δηλαδή παντού όπου επιθυμεί να εγκατασταθεί καθένας. Ώστε σε τελευταία ανάλυση δεν υπάρχουν ανθρώπινα δικαιώματα δίχως απεριόριστη ελευθερία κίνησης και εγκατάστασης και δίχως αυτόματη νομική εξίσωση όλων των ατόμων με όλα τα άτομα χάρη στην οικουμενική ισχύ μιας ενιαίας νομοθεσίας. Όσο ο Αλβανός, π.χ., δεν έχει στην Ιταλία τα ίδια δικαιώματα με τον Ιταλό, μπορούμε strict sensu να μιλάμε για πολιτικά και αστικά, όχι για ανθρώπινα δικαιώματα.
    Βεβαίως, τα κράτη μπορούν να βαφτίζουν ορισμένα τουλάχιστον από τα δικαιώματα, τα οποία δίνουν στους πολίτες τους, «ανθρώπινα δικαιώματα», όμως η έκφραση αυτή θα είχε νόημα μόνον αν το κράτος επεφύλασσε αποκλειστικά στους δικούς του υπηκόους τον χαρακτηρισμό «άνθρωπος», όπως κάνουν μερικές πρωτόγονες φυλές. Γιατί σε ενάντια περίπτωση κανένα κράτος δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι δικαιώματα τα οποία θεωρούνται κατ’ εξοχήν ανθρώπινα δικαιώματα, όπως π.χ. το δικαίωμα της σωματικής ακεραιότητας ή της ελευθερίας του λόγου, είναι δυνατόν να τα απολαύσουν άτομα που βρίσκονται έξω από τα σύνορά του. Και αντίστροφα: κανένα κράτος δεν μπορεί, χωρίς να αυτοδιαλυθεί, να αναγνωρίσει σ’ όλους τους ανθρώπους ανεξαιρέτως ορισμένα δικαιώματα που θεωρούνται πολιτικά ή αστικά δικαιώματα, π.χ. το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι ή το δικαίωμα της ελεύθερης εγκατάστασης.
     Η κατάσταση στο σημερινό κόσμο είναι σαφής: δεν επιτρέπεται σε όλους τους ανθρώπους, υπό μόνη την ιδιότητά τους ως ανθρώπων, να κατέχουν όλα τα δικαιώματα (είτε αυτά λέγονται πολιτικά και αστικά είτε λέγονται ανθρώπινα) ανεξάρτητα από το πού γεννιούνται ή το πού βρίσκονται. Ανθρώπινα δικαιώματα, τα οποία θα άξιζαν πράγματι αυτό το όνομα, θα μπορούσε να παραχωρήσει μονάχα ένα παγκόσμιο κράτος, προς το οποίο όλα τα άτομα θα βρίσκονταν σε ίση και άμεση σχέση, δηλαδή θα αποκτούσαν άμεσα όλα τους τα δικαιώματα απ’ αυτό ως τον εκπρόσωπο ολόκληρης της ανθρωπότητας. Μόνο όποιος εκπροσωπεί ολόκληρη την ανθρωπότητα μπορεί και να θεωρήσει τον κάθε άνθρωπο υπό μόνη την ιδιότητά του ως άνθρωπο, ανεξάρτητα από φυλετικά ή εθνικά κατηγορήματα, και να του παραχωρήσει ανθρώπινα δικαιώματα….
[Π. Κονδύλης Από τον ημερήσιο Τύπο]


Κείμενο 2: Φιλοπαίγμονες εν ου παικτοίς (βιβλίο Έκφρασης/ έκθεσης Γ΄ Λυκείου σελ.35)
     Η εμπέδωση της ιδέας των δικαιωμάτων του ανθρώπου, ήτοι της παραδοχής ότι όλοι οι άνθρωποι έχουν αξίωση προστασίας ορισμένων θεμελιωδών αγαθών συνεπεία της ανθρώπινης ιδιότητάς τους και μόνο, είναι μία από τις μεγαλύτερες ηθικές και πολιτικές κατακτήσεις στην ιστορία της ανθρωπότητας. Οι τρεις αυτές λέξεις, «δικαιώματα του ανθρώπου» συνοψίζουν μακραίωνους αγώνες, συνοδευόμενους από τη θυσία χιλιάδων ανθρώπων που αφιέρωσαν τη ζωή τους παλεύοντας για να καταργηθεί η δουλεία, για να πάψουν τα βασανιστήρια, για να σταματήσουν οι αυθαίρετες συλλήψεις, κρατήσεις και εκτελέσεις ανθρώπων, για να αρθούν οι περιορισμοί στην ελευθερία της συνείδησης και του λόγου, για να τεθεί τέρμα στις γενοκτονίες και στα εγκλήματα πολέμου, για να προστατευτούν τα μικρά παιδιά και οι μητέρες τους από κάθε είδους βία, για να καταπολεμηθούν η φτώχεια, ο πόνος η αρρώστια και οι κάθε είδους ταπεινώσεις οπουδήποτε της γης. Οι αγώνες αυτοί δεν έμειναν χωρίς αντίκρισμα. Τα δικαιώματα του ανθρώπου αποτελούν σήμερα πυρήνα της πολιτικής μας ηθικής και βάση, πάνω στην οποία, παρ’ όλες τις αδυναμίες τους, στηρίζονται η διεθνής έννομη τάξη και οι συνταγματικοί θεσμοί μας.
     Θα νόμιζε λοιπόν κανείς ότι εναντίον της αξίας και της ισχύος των δικαιωμάτων του ανθρώπου δεν υπάρχουν έντονες αντιρρήσεις. Είναι ίσως εκπληκτικό, όμως συμβαίνει, τόσο στον πολιτικό όσο και στον ακαδημαϊκό χώρο, το αντίθετο [….] Δεν είναι λοιπόν καθόλου περιττό να προσπαθήσουμε και να ελέγξουμε τα επιχειρήματα που προβάλλονται συνήθως εναντίον των δικαιωμάτων του ανθρώπου [….]
    Τα επιχειρήματα αυτά διακρίνονται κατ’ αρχήν σε επιχειρήματα επιστημολογικής και επιχειρήματα ηθικοπολιτικής φύσεως. Επιστημολογικής φύσεως είναι όλα εκείνα τα επιχειρήματα που στοχεύουν να δείξουν ότι ο λόγος περί δικαιωμάτων του ανθρώπου είναι κενός περιεχομένου, ότι δηλαδή στερείται νοήματος και δε δηλώνει τίποτε το υπαρκτό και υποστατό. Τα επιχειρήματα αυτά είναι δυο ειδών: αρνούνται είτε τη νομική δεσμευτικότητα των δικαιωμάτων του ανθρώπου είτε την ηθική τους σημασία. Στην πρώτη περίπτωση ανήκουν όλα εκείνα που προσπαθούν να μας πείσουν ότι ναι μεν είναι ενδεχομένως ηθικά σωστό να μην υπάρχει δουλεία, να μην γίνονται βασανιστήρια κ.ο.κ., ωστόσο οι σχετικές διακηρύξεις, παραμένοντας στο ηθικό επίπεδο, είναι απλά ευχολόγια, γιατί δεν υπάρχει δυνατότητα νομικού εξαναγκασμού στο πλαίσιο της παγκόσμιας κοινωνίας και έτσι η τήρησή τους εξαρτάται από την καλή θέληση των κρατών και ιδίως των ισχυρών, που ποσώς κόπτονται για τις συναφείς ηθικές επιταγές και απλώς τα επικαλούνται μόνο κάθε φορά που τους συμφέρει.
     Στην δεύτερη περίπτωση ανήκουν όλα τα επιχειρήματα, σύμφωνα με τα οποία όχι μόνο τα δικαιώματα του ανθρώπου ως νομικά κατασκευάσματα, αλλά και οι υποκρυπτόμενες ηθικές αρχές είναι ανυπόστατες, γιατί είναι απλώς το αποτέλεσμα σύμβασης, ιστορικής τυχαιότητας ή και ιδεολογικής εξαπάτησης.
    Θα υποστηρίξω ότι τα δικαιώματα του ανθρώπου διαθέτουν καθολική αξία και δεσμευτικότητα γιατί από πουθενά δεν έχει διατυπωθεί κάποιο πειστικό επιχείρημα που να θίγει τον κανονιστικό τους πυρήνα. Με άλλα λόγια, τα δικαιώματα του ανθρώπου θα πλήττονταν μόνο στην περίπτωση που κάποιος κατόρθωνε να μας πείσει για την καρδιά του ζητήματος: για το ότι δεν διαθέτουν όλοι οι άνθρωποι αξία, για το ότι η ανθρώπινη ζωή δεν είναι παντού άξια σεβασμού, για το ότι ο πόνος και η απόγνωση κάποιου άλλου - του οποιουδήποτε άλλου - είναι πράγματα για τα οποία μπορούμε ενίοτε και να αδιαφορήσουμε, για το ότι τα βασανιστήρια ή ο εξανδραποδισμός ενός ανθρώπου - μπορούν κατά τις περιστάσεις να αποτελέσουν κάτι ανεκτό ή και αποδεκτό. Όσο λοιπόν κανείς δεν έχει κατορθώσει να μας πείσει με αυτόν τον τρόπο για την απαξία των δικαιωμάτων του ανθρώπου, όλα τα άλλα είναι είτε υπεκφυγές είτε παρανοήσεις είτε αντιφάσεις είτε ενσυνείδητη παραδοξολογία. Μια παραδοξολογία που κάνει τη σύγχρονη ακαδημαϊκή μόδα να εμφανίζεται ως φιλοπαιγμοσύνη - αλλά εν ου παικτοίς [...]
[Π. Σούρλας (Από τον ημερήσιο Τύπο)]


Θέματα για συζήτηση:
1. Με ποια επιχειρήματα ο Π. Κονδύλης, στηρίζει τη θέση «Δεν υπάρχουν ανθρώπινα δικαιώματα»;
2. Ποια είναι η διαφωνία του Π. Σούρλα, όπως διατυπώνεται στο συγκεκριμένο απόσπασμα;
3. Ποιους τρόπους πειθούς χρησιμοποιεί ο Π. Σούρλας στο απόσπασμα που διαβάσατε, για να πείσει τους αναγνώστες του;
4. Ύστερα από όλη τη διαδικασία με τη μελέτη και τη σύγκριση των κειμένων, θα είναι πολύ ενδιαφέρον να γράψουν οι μαθητές ένα δικό τους κείμενο στο οποίο να εκφράζουν τη δική τους άποψη για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Ο προβληματισμός τους να έχει οπωσδήποτε ως αφετηρία τα κείμενα που προαναφέρθηκαν. φυσικά, ο καθηγητής μπορεί να δώσει και επιπλέον πηγές -υλικό. Οι μαθητές μπορούν να συνταχθούν με την άποψη κάποιου από τους συγγραφείς, την οποία βέβαια θα ενσωματώσουν στο δικό τους κείμενο, θα την πλαισιώσουν με δικά τους επιχειρήματα, με τεκμήρια από τη δική τους εμπειρία κτλ.. Μπορούν επίσης να προβούν σε σύνθεση των απόψεων, δίνοντας μέσα από τη σύνθεση αυτή τη δική τους οπτική. Το πλαίσιο ας είναι ανάλογο με την πραγματική περίσταση στην οποία εμφανίστηκαν τα δύο κείμενα: δημοσιεύματα σε εφημερίδα, η οποία άνοιξε διάλογο για τα ανθρώπινα δικαιώματα, με αφορμή τον εορτασμό σχετικής επετείου.

ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΛΕΞΕΩΝ (περιδιαβάζοντας λεξικά της νεοελληνικής γλώσσας): επί τον τύπον των ήλων

Επί τον τύπον των ήλων
ήλος: το καρφί. Σήμερα χρησιμοποιείται συνήθως στη φράση «θέτω τον δάκτυλον επί (εις) τον τύπον των ήλων»= στο αποτύπωμα των καρφιών (πάνω στο σώμα του Χρηστού), που μεταφορικά σημαίνει «στο σημείο, στο θέμα που κυρίως ενοχλεί. Δηλαδή, σήμερα η φράση χρησιμοποιείται μεταφορικά, για να δηλώσει την πρόθεση των ομιλητών να μπουν στην ουσία ενός ζητήματος, ν’ αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα άμεσα και ευθέως  ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ: πρέπει να βάλουμε το δάχτυλο επί τον τύπον των ήλων, αντικρίζοντας κατάματα το πρόβλημα των ναρκωτικών

ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΛΕΞΗΣ ΗΛΟΣ: στην αρχαία ελληνική η λέξη χρησιμοποιείται για το καρφί. Η λέξη ήλος στα χρόνια του μεσαίωνα αντικαθίσταται από το καρφί/ καρφίον, υποκοριστικό του αρχαίου κάρφος. Είναι γνωστή η φράση του Χριστού: « Μή κρίνετε , ἵνα μή κριθῆτε… … Τι δέ βλέπεις τό κάρφος τό ἐν τῳ ὀφθαλμῷ του ἀδελφοῦ σου , τήν δέ ἐν τῳ σῷ ὀφθαλμῷ δοκόν οὐ κατανοεῖς ;» Η φράση «επί τον τύπον των ήλων» του Ευαγγελίου, που σήμερα χρησιμοποιείται μεταφορικά, για να δηλώσει την πρόθεση των ομιλητών να μπουν στην ουσία ενός ζητήματος, ν’ αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα άμεσα και ευθέως, είναι εσφαλμένη. Η ορθή φράση που απευθύνει στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο ο Θωμάς στους λοιπούς αποστόλους, όταν του αναγγέλουν ότι είδαν τον Χριστόν, είναι: «ἐάν μή ἴδω ἐν ταῖς χερσίν αὐτοῦ τόν τύπον τῶν ἥλων καί βάλω τόν δάκτυλόν μου εἰς τόν τύπον τῶν ἥλων» και όχι επί τον τύπον των ήλων.


ΠΑΡΑΓΩΓΑ: καθηλώνω (= στερεώνω με καρφιά), καθήλωση (= κάρφωμα), προσηλώνω (= αρχική σημασία «καρφώνω, στερεώνω» και στη συνέχεια «δίνω αποκλειστική προσοχή, αφοσιώνομαι) , ξηλώνω (αρχική σημασία ξεκαρφώνω – δεν έχει καμιά ετυμολογική σχέση με το ξύλο)


[ΛΕΞΙΚΑ: Γ. ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗ Λεξικό Νέας Ελληνικής Γλώσσας και Γ. ΜΠΑΜΠΙΝΙΩΤΗ Ετυμολογικό Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας Ιστορία των Λέξεων με σχόλια και ένθετους πίνακες, ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΚΟΙΝΗΣ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ιδρύματος Μανώλη Τριανταφυλλίδη ]
ΠΑΡΑΛΛΗΛΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ και στα ηλεκτρονικά λεξικά της ΠΥΛΗΣ για την Ελληνική γλώσσα
http://www.greek-language.gr/greekLang/index.html 

Σάββατο, 29 Μαΐου 2010

Στερεότυπες αντιλήψεις, Φυλετικός και κοινωνικός Ρατσισμός πληροφοριακό υλικό και θέματα για συζήτηση

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ και ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ και ΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗ σχετικά με τις στερεότυπες αντιλήψεις, το φυλετικό και κοινωνικό ρατσισμό (σχολικό βιβλίο Β΄ τάξης Λυκείου σελ. 119-126)


Χαρακτηρισμός ατόμου- Προκαταλήψεις (από το σχολικό βιβλίο σελ. 119):
ΥΠΟΓΡΑΜΜΙΣΗ στο βιβλίο (1η & σελ. 119): «Είδαμε ότι πολύ συχνά σε διάφορες περιστάσεις της καθημερινής ζωής είναι ανάγκη να περιγράψουμε τα εξωτερικά χαρακτηριστικά ενός ατόμου ή να παρουσιάσουμε κάποια στοιχεία του χαρακτήρα του. Ο χαρακτηρισμός αυτός βέβαια γίνεται πάντα μέσα από μια ορισμένη οπτική γωνία και περιέχει ανάλογα σχόλια για το άτομο στο οποίο αναφέρεται. Έτσι, μερικές φορές, ένας χαρακτηρισμός μπορεί να είναι επιπόλαιος ή να γίνεται με προκατάληψη»
ΠΡΟΚΑΤΑΛΗΨΗ (ορισμός): μεροληπτική στάση και προδιάθεση για δυσμενή αντίδραση προς ένα άτομο, εξαιτίας του ότι ανήκει σε μια συγκεκριμένη κοινωνική ομάδα. Οι προκαταλήψεις χαρακτηρίζουν το ρατσισμό, το σεξισμό (= νοοτροπία διακρίσεων σε βάρος του γυναικείου φύλου), τον εθνικισμό, τη μισαλλοδοξία (= μίσος προς αλλόθρησκους ή όσους πρεσβεύουν άλλες αρχές, ιδέες κλπ)


Μήπως τελικά κρίνουμε τους άλλους με στερεότυπα; (πληροφοριακό υλικό σελ. 123)
«Τα στερεότυπα είναι σταθερές, ταξινομημένες αντιλήψεις που συνήθως οφείλονται σε ελλιπή πληροφόρηση σχετικά με χαρακτηριστικά τα οποία αποδίδονται στα μέλη μιας ομάδας (π.χ. έθνους, επαγγελματικής τάξης, κατοίκων μιας πόλης/ χωριού κτλ.) Τα στερεότυπα τα μαθαίνουμε ή τα εσωτερικεύουμε αυθόρμητα, ασυνείδητα από το άμεσο περιβάλλον που ζούμε. Με βάση τις στερεότυπες αυτές αντιλήψεις αξιολογούμε συνήθως πολύ απλά και αβασάνιστα τις άμεσες παραστάσεις και εμπειρίες που έχουμε. Έτσι τείνουμε να έχουμε μια προκαθορισμένη –στερεότυπη γνώμη και κρίση για το ρόλο και τη στάση των μελών άλλων ομάδων και να εξιδανικεύουμε τα πρότυπα, τους τρόπους συμπεριφοράς και ζωής της δικής μας ομάδας, π.χ. λέμε «οι βόρειοι είναι ψυχροί», «οι γυναίκες έχουν ορισμένους ρόλους διαφορετικούς από εκείνους των ανδρών» κλπ


ΘΕΜΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ: Μήπως κρίνεις τους συνανθρώπους σου με βάση στερεότυπα ή τα εξωτερικά χαρακτηριστικά τους; (= ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΣ ΡΑΤΣΙΣΜΟΣ)
ΔΙΑΒΑΖΟΥΜΕ το εισαγωγικό από σελ. 120 και στη συνέχεια το αφήγημα ΤΑ ΠΑΡΑΤΣΟΥΚΛΙΑ από τη Σαρκοφάγο του Γ. ΙΩΑΝΝΟΥ (σελ. 120-122): «Πολλές φορές ένας επιπόλαιος χαρακτηρισμός δημιουργεί λανθασμένες εντυπώσεις για ένα άτομο και μπορεί να έχει καθοριστική για ένα άτομο σημασία για τη ζωή του. Είναι δυνατό π.χ. να λειτουργήσει σαν «ταμπέλα» και να επηρεάσει τη συμπεριφορά των άλλων απέναντί του και κυρίως τη συμπεριφορά του ίδιου του χαρακτηριζομένου. Διάβασε για παράδειγμα, το κείμενο του Γ. Ιωάννου και συζήτησε τις επιπτώσεις που έχουν τα παρατσούκλια σε ιδιαίτερα ευαίσθητα άτομα»


ΠΟΙΟΙ ΛΟΓΟΙ ΜΑΣ ΟΔΗΓΟΥΝ ΣΕ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΕΣ ΑΝΤΙΛΗΨΕΙΣ και πώς μπορούμε ν’ αντισταθούμε σ’ αυτές;
Να συγκεντρώσετε κι άλλα παραδείγματα και να ελέγξετε σε ποιο βαθμό είστε δέσμιοι αυτών των στερεότυπων αντιλήψεων.
(ΤΑ ΠΟΡΙΣΜΑΤΑ ΤΗΣ ΕΡΕΥΝΑΣ από τη σελ. 124 του σχολικού βιβλίου)
«Σύμφωνα με τα πορίσματα μιας έρευνας, σχετικά με τις στερεότυπες αντιλήψεις που επικρατούν στην ελληνική κοινωνία για τα δύο φύλα,
η γυναίκα θεωρείται: «περίεργη, σπάταλη, φλύαρη, πεισματάρα, γκρινιάρα…»,
ενώ στον άνδρα αποδίδονται κυρίως θετικές ιδιότητες: «εργατικός, γενναίος, ψύχραιμος, φιλότιμος κτλ.»
Στην ερώτηση «τι είναι μια σωστή γυναίκα» το 64% απάντησε «η καλή νοικοκυρά»
και ακολουθούν με ποσοστό 26% χαρακτηρισμοί: «η όμορφη, η κοκέτα, η τίμια, ηθική, σοβαρή, αξιοπρεπής, σεμνή».
Στην ανάλογη ερώτηση για τον άνδρα τα ποσοστά ήταν: 43% «ο καλός οικογενειάρχης» και 41% ο ειλικρινής, ο έντιμος, ο λογικός κλπ».
Άλλες απαντήσεις παρουσίασαν τη μητέρα και την αδελφή ως άτομα «χρήσιμα», γιατί προσφέρουν υπηρεσίες στην οικογένεια, ενώ τον πατέρα και τον αδελφό ως «στηρίγματα και προστάτες»


ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ που μπορεί να προκύψει μετά από σχετική συζήτηση (υπαγόρευση): όποιος είναι δέσμιος στερεότυπων αντιλήψεων είναι ρατσιστής.


Ερωτήσεις προσωπικών δεδομένων (μετά την ανάγνωση του κειμένου ΤΑ ΠΑΡΑΤΣΟΥΚΛΙΑ του Γ. Ιωάννου)
Ένιωσες ποτέ ανεπιθύμητος σε μια ομάδα ή σε μια συντροφιά μόνο και μόνο επειδή σε διέκρινε κάποιο ιδιαίτερο χαρακτηριστικό; . 123)
Έφτασες ποτέ σε λανθασμένο συμπέρασμα για κάποιον επειδή τον έκρινες μόνο από την εμφάνισή του, από την καταγωγή του, το επάγγελμά του, το φύλο του κλπ (ΣΕΛ. 123)
Τι τρόπο συμπεριφοράς περιμένουν ή δεν περιμένουν, ανάλογα με το φύλο σου, οι άλλοι από σένα και σε ποιο βαθμό αυτές οι προσδοκίες των άλλων επηρεάζουν τη δική σου στάση; (τέλος σελ. 124)


ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΙΔΕΑΣ ΣΕ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟ:
Αν και σε γενικά πλαίσια στη σύγχρονη κοινωνία παρουσιάζεται ενισχυμένη η άποψη ότι δεν πρέπει να υπάρχει διαφοροποίηση των ατόμων όσον αφορά τον τρόπο συμπεριφοράς τους με βάση το φύλο τους, ωστόσο βαθιά ριζωμένες αντιλήψεις και στερεότυπα σχετικά με τη φύση και, επομένως, το ρόλο των δύο φύλων, διαψεύδουν καθημερινά κάθε έννοια τέτοιου είδους «ισότητας». Έτσι, για παράδειγμα, παρατηρείται ότι όσο αφορά τις γυναίκες, που θεωρούνται ότι ανήκουν στο λεγόμενο «αδύνατο φύλο», σχεδόν όλοι εξακολουθούν, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, να περιμένουν από αυτές να είναι ευγενικές, τρυφερές, συναισθηματικές, διακριτικές, φιλάρεσκες, τακτικές, να έχουν ενδιαφέροντα που να προσιδιάζουν στο φύλο τους και, γενικά, να υπακούν στους κοινωνικά αποδεκτούς κανόνες συμπεριφοράς. Και, ανάλογα, δεν περιμένουν από αυτές να φέρονται σκληρά και απότομα, να βρίζουν άσχημα, να είναι αντιδραστικές κ.λπ. Με τον ίδιο τρόπο για τον άνδρα, που θεωρείται ότι ανήκει στο λεγόμενο «ισχυρό φύλο», οι περισσότεροι περιμένουν από αυτούς να είναι δυναμικοί, θαρραλέοι, επιτυχημένοι επαγγελματικά κ.λπ. Και, βέβαια, η επίδειξη υπερβολικής ευαισθησίας, ευγένειας, αδυναμίας, υποχωρητικότητας, φιλαρέσκειας κ.λπ, είναι κάτι που δεν γίνεται εύκολα αποδεκτό για τους άνδρες, που, γενικά, φαίνεται να διαθέτουν μεγαλύτερη «ελευθερία» όσον αφορά την τήρηση κοινωνικά αποδεκτών τρόπων συμπεριφοράς. Οι προσδοκίες αυτές των άλλων οπωσδήποτε επηρεάζουν τη στάση των ατόμων, που συνήθως προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους, έστω υποσυνείδητα, σύμφωνα με τις πάγιες κοινωνικές αντιλήψεις αυτού του είδους και διαμορφώνουν την προσωπικότητα και τη συμπεριφορά τους ανάλογα με αυτές.


Πριν απαντήσουμε διαβάζουμε τα πορίσματα μιας έρευνας που έγινε πριν από μια εικοσαετία (έχει αλλάξει τίποτα από τότε; )


ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ φυλετικός και κοινωνικός ρατσισμός:
Με βάση τα παρακάτω κείμενα (1ο και 2ο) που σχολιάζουν το ρατσισμό (φυλετικό- κοινωνικό), να συζητήσετε τα ακόλουθα θέματα.
ΠΡΩΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ: «δεν θα απομακρύνουμε τον κίνδυνο της ρατσιστικής μόλυνσης, αν δεν αναγνωρίσουμε την αυτονομία και τον πλούτο της διαφορετικότητας εκείνου που στο δρόμο μας φαίνεται ξένος […]. Σίγουρα, το να σκεφτόμαστε έτσι σημαίνει πως συνειδητοποιούμε ότι υπερασπιζόμενοι το δικαίωμα αυτών των «ξένων», υπερασπιζόμαστε καλύτερα και διευρύνουμε τα δικαιώματα των «ιθαγενών». Και διευρύνουμε την ακτίνα των δικών μας δυνατοτήτων για ανθρώπινη και κοινωνική επικοινωνία (Πιέτρο Ινγκράο)


ΔΕΥΤΕΡΟ ΚΕΙΜΕΝΟ: «Αρχή όλων των διακρίσεων οι γενικές κρίσεις» (κείμενο του Ν. Δήμου από τον Ημερήσιο Τύπο)
Όλοι οι Α είναι Β – να το αξίωμα του ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ. Δεν θα ξεχάσω τη φράση που διάβασα σε μια τηλεοπτική κριτική (γραμμένη από άνθρωπο καλλιεργημένο και ευαίσθητο!) που ειρωνευόταν (και καταδίκαζε) έναν ολόκληρο λαό: «Η αθωότης αυτού του πάναγνου, ως γνωστόν, γερμανικού λαού με τα αγνά ήθη και έθιμα και την αγνή παιδική καρδιά». Όλη η κριτική ήταν σκέτος ρατσισμός! Σίγουρα μη συνειδητός. Ο καθένας μπορεί να παρασυρθεί από ένα –δικαιολογημένο ή όχι- συναίσθημα. Και να φτάσει ξαφνικά στο ΩΣ ΓΝΩΣΤΟΝ…
ΩΣ ΓΝΩΣΤΟΝ όλοι οι ΓΕΡΜΑΝΟΙ είναι τέρατα,
οι Εβραίοι είναι εκμεταλλευτές,
οι Αμερικανοί ρατσιστές (συνεχίστε…)
«Κάποιος θα πρέπει να μας εξηγήσει πως είμαστε όλοι ίδιοι. Σε κάθε κοινωνία τα φαινόμενα της διάκρισης και της διαίρεσης ενδημούν και οι διαφορές (αν υπάρχουν) είναι στα προβλήματα. Βέβαια εμείς είμαστε υπερήφανοι που δεν έχουμε ΑΠΑΡΤΧΑΙΝΤ. Όμως δεν έχουμε και νέγρους… Και οι άλλοι Ευρωπαίοι (Γάλλοι, Ελβετοί, Ολλανδοί) ήταν υπερήφανοι για την ανεκτικότητα και το φιλελευθερισμό τους… μέχρι που γέμισαν έγχρωμους και μη, εργάτες και πρόσφυγες
Και αν νομίζετε πως η έλλειψη νέγρων μας εμποδίζει να εκδηλώνουμε τον αυθόρμητο ρατσισμό μας, κάνετε πολύ λάθος. Έχουμε άπειρους τρόπους να διαιρούμε τους ανθρώπους σε κατηγορίες. Από την καταγωγή τους μέχρι το επάγγελμά τους… (ΣΕΛ. à 110)è Λες και διαλέγει κανείς πάντα, με ποιο τρόπο θα βγάλει το ψωμί του! Και υπάρχουν και χειρότερα. Για σκεφθείτε τον σκουπιδιάρη, τον πεθαμενατζή, τον εκκενωτή βόθρων; Ενώ γιατρός… δικηγόρος… μηχανικός… Όλη η Ελλάδα αγωνίζεται να μπει στα ΑΝΩΤΑΤΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΑ ΙΔΡΥΜΑΤΑ για ν’ αποφύγει το στίγμα του μουντζούρη και του μάστορα. Αν δεν είναι αυτή διάκριση – ποια είναι;
«Λοιπόν ας αφήσουμε τους φαρισαϊσμούς, ας σταματήσουμε να λέμε: «Ευχαριστώ σοι ότι ουκ ειμί ώσπερ οι λοιποί των ανθρώπων…» κι ας συζητήσουμε βαθύτερα μέσα μας τις ρίζες του ρατσισμού – γιατί υπάρχουν σε όλους μας. Χρειάζεται συνειδητός και συνεχής αγώνας, έντιμη αυτοανάλυση και παραδοχή των ημαρτημένων, για να πολεμήσουμε αποτελεσματικά αυτή τη φοβερή κοινωνική μάστιγα, που δηλητηριάζει όχι μόνο τη ζωή στη ΝΟΤΙΟ ΑΦΡΙΚΗ – αλλά κι εδώ, σε μας, στην Ελλάδα, κάθε μέρα.
Θα παντρεύατε την κόρη σας με ένα τσιγγάνο; Σίγουρα! (μόνο που δεν έχετε κόρη – ε)
Δε νομίζετε πως οι Εβραίοι είναι λιγάκι παραδόπιστοι ; Λέτε συχνά ποντιακά ανέκδοτα;
Δε συμφωνείτε πως οι γερμανοί ρέπουν προς τον ολοκληρωτισμό; Και οι Τούρκοι, εδώ που τα λέμε δεν είναι λίγο μπουνταλάδες;
Ως γνωστόν δε …. οι Άραβες, οι Αλβανοί κλπ (ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ)
Όσο για τους ΕΛΛΗΝΕΣ – δεν είναι ένας περήφανος φιλελεύθερος και ξύπνιος λαός; (Να και ο ανάποδος ρατσισμός!) Ε, λοιπόν – αρχίστε να ξηλώνετε προκαταλήψεις και προλήψεις


ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ/ θέματα για συζήτηση:
1ο] Αν δέχεσθε ότι ο ρατσισμός είναι μια στάση και μια θεωρία πολύ παλιά, να αναφέρετε συγκεκριμένα ιστορικά παραδείγματα και να εξετάσετε πώς συνδέεται σε κάθε περίπτωση η εμφάνισή του (ρατσισμού) με τις οικονομικές και πολιτιστικές συνθήκες της εποχής.


ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ: Το φαινόμενο του ρατσισμού δεν είναι σύγχρονο.
Αρκεί να θυμηθούμε μερικά πολύ χαρακτηριστικά παραδείγματα από την ιστορία: οι δούλοι στην αρχαιότητα θεωρούνταν πράγμα και τ’ αφεντικά τους μπορούσαν να τους χρησιμοποιήσουν κατά το δοκούν. Οι Σπαρτιάτες έριχναν στον Καιάδα τα ανάπηρα και καχεκτικά παιδιά, γιατί δεν θα «χαλούσαν» την εικόνα του ανίκητου στρατού τους. Άλλο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η γνωστή αντίληψη των αρχαίων Ελλήνων περί της ανωτερότητας τους σε σχέση με τους άλλους λαούς που εκφραζόταν με τη ρήση «πας μη Έλλην βάρβαρος». Η στάση τους αυτή συνδέεται οπωσδήποτε με την ιδιαίτερη οικονομική, πολιτική και πολιτιστική ανάπτυξη της εποχής, η οποία τους έκανε να υπερέχουν έναντι των άλλων γειτονικών λαών. Αυτή τη στενή σχέση συνθηκών εποχής με εκδηλώσεις ρατσισμού επιβεβαιώνεται και από άλλα ιστορικά παραδείγματα. Για παράδειγμα, οι σκληροί και βίαιοι διωγμοί των χριστιανών από τους ειδωλολάτρες, κατά τους πρώτους χριστιανικούς αιώνες, όπως επίσης, λίγο αργότερα, των αιρετικών και των εθνικών από τους χριστιανούς, , ήταν απότοκος των συνθηκών της κάθε εποχής. Μπορούμε επίσης να αναφέρουμε την επαίσχυντη εκμετάλλευση των ιθαγενών (Ινδιάνων, Αφρικανών κ.λπ) από τους αποικιοκράτες, που τους αντιμετώπισαν ρατσιστικά και εφάρμοσαν σκληρότατες πρακτικές εναντίον τους. Από τα παραδείγματα, λοιπόν, αυτά, αλλά και πολλά άλλα, μπορούμε να καταλήξουμε γενικά στο συμπέρασμα ότι ο ρατσισμός, ιστορικά, εμφανίζεται ως ένα ιδεολόγημα για να «δικαιολογήσουν», να εδραιώσουν και να διαιωνίσουν την κυριαρχία τους οι εκάστοτε «ισχυροί».


2ο] Να αναφέρετε παραδείγματα κοινωνικού ρατσισμού και ν’ αναζητήσετε τις αιτίες που τον προκαλούν σε κάθε περίπτωση. Αναρωτηθείτε για ποιους λόγους είμαστε συνήθως αδρανείς και αδιάφοροι στις περιπτώσεις αυτές, ενώ γνωρίζουμε ότι με τη στάση μας προσβάλλουμε μερικές φορές την ανθρώπινη προσωπικότητα.


Αιτίες αναβίωσης ρατσισμού: πάθος για εξουσία και δύναμη, το ιδεολόγημα του περιούσιου λαού (=ο άκριτος εθνικισμός ιδεολογία του ρατσισμού) και οι προκαταλήψεις
Τα αίτια για τα οποία ο ρατσισμός εξακολουθεί να είναι πρόβλημα, παρόλο που οι αρνητικές εμπειρίες του παρελθόντος θα έπρεπε να είχαν οδηγήσει τον άνθρωπο στην αντιμετώπισή του, είναι ποικίλα και λίγο πολύ γνωστά. Το πάθος για την εξουσία, την κυριαρχία και το συμφέρον, που κατά πολλούς είναι σύμφυτο με τη φύση του ανθρώπου, είναι ο σημαντικότερος παράγοντας που οδηγεί σε διακρίσεις σε βάρος κάποιων άλλων, σε καταπίεση, περιθωριοποίηση και απομόνωσή τους. Αυτό το πάθος στηρίζεται πολλές φορές σε ιδεολογήματα που εύκολα τα ασπάζεται ο απλός λαός. Τα περί άριας φυλής του Χίτλερ που ως καλύτερη, ανώτερη και καθαρότερη έπρεπε να επικρατήσει με κάθε μέσο των άλλων φυλών οι οποίες εκ προοιμίου είναι υποδεέστερες, βρίσκει εφαρμογή με μικρές παραλλαγές σε όλους τους λαούς. Δηλαδή η πίστη ότι τάχα ο δικός τους λαός είναι κάτι το ξεχωριστό και υπερέχει έχοντας κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, εμφανίζεται λίγο πολύ σε όλους όταν δείχνουν μια υπερβολική και φανατική προσήλωση στο έθνος και τα ιδανικά του. Με αυτή την έννοια ο εθνικισμός, όταν ξεπερνάει κάποια όρια, είναι έννοια ταυτόσημη με το ρατσισμό. Αντίθετα η πραγματική αγάπη για την πατρίδα σε καμιά περίπτωση δεν μπορεί να ταυτιστεί με το μίσος εναντίον των άλλων λαών, που οι εθνικιστές τους αισθάνονται σαν μόνιμη απειλή γι’ αυτό και πρεσβεύουν την εξολόθρευσή του. Μόνιμα θύματα μιας τέτοιας ιδεολογίας είναι οι μετανάστες και οι μειονότητες. Οι προκαταλήψεις είναι μια άλλη σημαντική αιτία που μπορεί να στρέψει τον άνθρωπο στο ρατσισμό. Είμαστε συνήθως προκατειλημμένοι, έχοντας αβασάνιστα υιοθετήσει αρνητικά συναισθήματα, εναντίον των άνεργων, των ομοφυλόφιλων, των αλλόπιστων, των μαύρων κλπ. Τις προκαταλήψεις αυτές συντηρούν και ενισχύουν τα ΜΜΕ προβάλλοντας με έμφαση προκλητικά για την κοινή γνώμη περιστατικά που έχουν σχέση με τη δράση και τη ζωή τέτοιων ανθρώπων.


Στερεότυπες αντιλήψεις
Σημαντικός παράγοντας που δυναμώνει το φαινόμενο του ρατσισμού σ’ όλες τις εκφάνσεις του είναι οι στερεότυπες αντιλήψεις για πολλά από τα ζητήματα του σημερινού ανθρώπου. Ο άνθρωπος μάλλον εύκολα και αβασάνιστα υιοθετεί τέτοιες αντιλήψεις και σ’ αυτό συντελεί σε μεγάλο βαθμό η έλλειψη κατάλληλης αγωγής και παιδείας. Οι νέοι ειδικά, όταν ασπάζονται τέτοιες αντιλήψεις, εθίζονταν στον ανταγωνισμό και σ’ ένα κακώς εννοούμενο πνεύμα διάκρισης και υπεροχής.


ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ρατσισμού: ιδεολογία αντίθετη με τα σύγχρονα δημοκρατικά ήθη που εγκυμονεί πολλούς κινδύνους
Ο ρατσισμός είναι κοινωνικό και πολιτικό φαινόμενο που δε συμβιβάζεται ούτε με τα δικαιώματα που πρέπει να έχει κάθε άνθρωπος στα δημοκρατικά πολιτεύματα (κατοχυρωμένα από τους Νόμους και το Σύνταγμα), ούτε με τη Χριστιανική ηθική. Από θεωρητική λοιπόν και ιδεολογική άποψη βρίσκεται σε έντονη αντίθεση με την επικρατούσα ιδεολογία της δημοκρατίας και της ελευθερίας. Το πιο σοβαρό όμως πρόβλημα είναι ότι την ιδεολογία του ρατσισμού την ασπάζονται ομάδες που τις διακρίνει ο φανατισμός και η μισαλλοδοξία. Αυτό εγκυμονεί πολλούς κινδύνους για μια κοινωνία και ένα έθνος. Τα εμφανή αποτελέσματα του είναι οι έντονες διακρίσεις, η εκμετάλλευση κοινωνικών ομάδων, ο διχασμός και οι αναταραχές. Δεν είναι, μάλιστα, σπάνιο το φαινόμενο άνθρωποι που υφίστανται το ρατσισμό να γίνονται εξιλαστήρια θύματα, όταν είναι ανάγκη να αποπροσανατολιστεί η κοινή γνώμη από άλλα ουσιώδη και υπαρκτά κοινωνικά προβλήματα.


Προτάσεις για την αντιμετώπιση του φαινομένου
Ρατσισμός μπορεί να εκδηλωθεί οπουδήποτε, ακόμα και σε χώρους όπου η εκδήλωσή του είναι απαράδεκτη, στην οικογένεια ή στο σχολείο, για παράδειγμα. Η παθητικότητα και πολύ περισσότερο η ανοχή εκκολάπτουν και τροφοδοτούν τέτοια φαινόμενα. Για να μπορούν όμως οι άνθρωποι να κατανοούν πότε υπονομεύονται τα δικαιώματα των συνανθρώπων τους, τις διακρίσεις σε βάρος τους και τις σκοπιμότητες που κρύβονται, για να είναι σε θέση να κρίνουν τι είναι ρατσιστικό και τι όχι, πρέπει να έχουν γνώσεις. Με την παιδεία, με τη μελέτη της ιστορίας, της κοινωνιολογίας, αλλά και της βιολογίας, όχι μόνο δεν θα πέφτουν θύματα της προπαγάνδας, αλλά και θα είναι σε θέση με επιχειρήματα να αποδεικνύουν πως οι ρατσιστικές αντιλήψεις είναι επιστημονικά αβάσιμες και πως η ισότητα ανάμεσα στους ανθρώπους είναι αδιαμφισβήτητη. Η ιστορία, λόγου χάρη, διδάσκει ότι οι ανισότητες που παρατηρούνται ανάμεσα σε κοινωνικές ομάδες φυλετικά ομοιογενείς, ανάμεσα σε έθνη ή φυλές δεν είναι αποτέλεσμα φυσικής ανωτερότητας ή κατωτερότητας, αλλά οφείλονται στους διαφορετικούς κοινωνικούς συντελεστές, όπως είναι οι οικονομικές δυνατότητες, η οργάνωση, το μορφωτικό επίπεδο, οι παραδόσεις, η ιστορία κάθε λαού κ.λπ. Με την απόκτηση γνώσεων οι άνθρωποι θα διαπιστώσουν, ακόμα, πως κάθε λαός έχει τη δική του συνεισφορά στην ανάπτυξη του πολιτισμού. Θα αποκτήσουν ευαισθησία σε θέματα ελευθερίας, δημοκρατίας και δικαιοσύνης. Και οι άνθρωποι που πιστεύουν πραγματικά σ’ αυτές τις αξίες, δεν πρόκειται να γίνουν ποτέ ρατσιστές.


ΠΟΤΕ ΘΑ ΛΕΙΨΟΥΝ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΑ τα φαινόμενα ρατσισμού
(υποθετικός λόγος που δηλώνει το προσδοκώμενο) Μόνο αν όλοι παραμερίσουν τον εγωισμό και κατανοήσουν στην πράξη ότι κάθε άνθρωπος, κάθε φυλή, κάθε έθνος είναι κάτι το ξεχωριστό και μόνο αν γίνει κοινή συνείδηση ότι κανείς δεν έχει το δικαίωμα να παραβιάζει την ιδιαιτερότητα κάθε λαού ή κάθε ανθρώπου, θα λείψουν τα ρατσιστικά φαινόμενα και οι σχέσεις ανάμεσα σε λαούς και ανθρώπους θα είναι απαλλαγμένες από διακρίσεις και αδικίες. Αυτό επιβάλλει η ηθική του ορθού λόγου και η ανεκτικότητα.

Παρασκευή, 28 Μαΐου 2010

Παραδείγματα ΡΑΤΣΙΣΜΟΥ σήμερα στην Ελλάδα: αίτια και συνέπειες (ΑΡΘΡΟ)

Ρατσισμός: υποτίμηση του διαφορετικού



Εισαγωγή: μήπως είμαστε ρατσιστές και ξενοφοβικοί;
Η χώρα μας λόγω του τελευταίου μεταναστευτικού κινήματος των τελευταίων 15 χρόνων τείνει να εξελιχθεί σε μία χώρα με έντονο πολυπολιτισμικό χαρακτήρα. Άνθρωποι διαφορετικών φυλών, θρησκειών, γλώσσας, συνηθειών, εθίμων και συμπεριφοράς αναζητούν στην χώρα μας καταφύγιο. Είμαστε όμως, εμείς οι Έλληνες, έτοιμοι να δεχτούμε αυτή την νέα κατάσταση ή μήπως είμαστε ρατσιστές και ξενοφοβικοί;


Τι είναι ρατσισμός:
Καταρχήν θα πρέπει να ορίσουμε την έννοια του ρατσισμού. Τι είναι λοιπόν ρατσισμός; Πολύ απλά, να υποτιμάς τον άλλον με σκέψεις ή πράξεις επειδή είναι άλλης φυλής, κατάγεται από άλλη χώρα, πιστεύει σε άλλη θρησκεία ή δεν πιστεύει καθόλου σε θρησκεία, μιλάει άλλη γλώσσα ή διάλεκτο, ερωτεύεται άτομα του ιδίου φύλου, έχει διαφορετικές συνήθειες, έθιμα και συμπεριφορές ή έχει μια μειωμένη ικανότητα ή δυνατότητα.


Τα αίτια του ρατσισμού:
Τα αίτια του ρατσισμού αν και μπορεί να διαφέρουν από κοινωνία σε κοινωνία είναι συνήθως κοινά. Καταρχήν, η έμφυτη τάση του ανθρώπου να αντιμετωπίζει με καχυποψία και από απόσταση καθετί ξένο προς αυτόν. Ας πάρουμε για παράδειγμα από τον εαυτό μας. Πόσο εύκολα άραγε θα μπορούσαμε να κάνουμε παρέα με κάποιον μουσουλμάνο ή κάποιον ομοφυλόφιλο; Θα μπορούσαμε να του μιλάμε φυσιολογικά, να του συμπεριφερόμαστε φυσιολογικά και να αναγνωρίζουμε την διαφορετικότητά του; Σε αυτή την έμφυτη τάση των ανθρώπων αν προσθέσουμε και την σύνδεση ορισμένων κοινωνικών ομάδων (όπως π.χ. οι τσιγγάνοι και Αλβανοί) με παραβατική συμπεριφορά, όπως ναρκωτικά, κλοπές κ.τ.λ. ο ρατσισμός δεν αργεί να φουντώσει μέσα μας.


Μορφές ρατσισμού (παραδείγματα)
Ο ρατσισμός μπορεί να πάρει διάφορες μορφές και εμφανίζεται σε διάφορες περιπτώσεις. Ρατσισμός για παράδειγμα είναι να εκμεταλλεύεσαι έναν Αλβανό στη δουλειά σου και να τον πληρώνεις χαμηλότερο μεροκάματο τόσο από αυτό που προβλέπει ο νόμος όσο και από αυτό που πληρώνεις στους άλλους – Έλληνες όμως – που εκτελούν την ίδια εργασία. Η οικονομική εξαθλίωση αυτών των ανθρώπων που τους ώθησε στη μετανάστευση αποτελεί δυστυχώς για εμάς κριτήριο εκμετάλλευσης. Ένα άλλο παράδειγμα ρατσισμού είναι να μην θεωρείς ισότιμους Έλληνες πολίτες τους Έλληνες πόντιους από την πρώην ΕΣΣΔ αν και αποτελούν γνήσιο κομμάτι του ελληνικού έθνους. Η κακή οικονομική τους κατάσταση δεν τους καθιστά υποδεέστερους, όπως υποδεέστεροι δεν ήταν οι πρόσφυγες του 1922 της Μικράς Ασίας, της Κωνσταντινούπολης και της Θράκης. Ρατσισμός είναι επίσης ο κοινωνικός αποκλεισμός και η ποινικοποίηση των αλλοδαπών, όπως π.χ. των Αλβανών, Πολωνών, Ιρακινών κ.τ.λ.
     Τα παραπάνω αποτελούν μερικά μόνο από τα παραδείγματα ρατσισμού ενώ μια πλήρης λίστα θα ήταν αδύνατον να συνταχθεί. Αναρωτηθήκατε όμως αν, εμείς, οι Έλληνες εκδηλώνουμε ρατσιστικές συμπεριφορές; Στην χώρα μας υπάρχουν έντονα ρατσιστικά φαινόμενα όπως περιγράφονται αναλυτικά στην έκθεση της διεθνούς αμνηστίας για την Ελλάδα. Τίτλος της έκθεσης, «Ελλάδα, μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, τα δικαιώματα των αλλοδαπών και των μειονοτήτων παραμένουν στο ημίφως». Στην έκθεση αναφέρονται συγκεκριμένα περιστατικά ρατσισμού, κάκιστων συνθηκών κράτησης σε αστυνομικά τμήματα, ομαδικών απελάσεων στον Έβρο όπου αφήνουν τους μετανάστες να περάσουν στην αντίπερα όχθη κολυμπώντας και πλήθος καταγγελιών για ξυλοδαρμούς στο κέντρο κράτησης Αμυγδαλέζας στην Αθήνα, στοιβαγμένων ανθρώπων, κακών συνθηκών υγιεινής αλλά και περίπτωση βιασμού από αστυνομικούς. Ο ρατσισμός, όπως βλέπουμε δεν είναι μακριά μας όπως θέλουμε να πιστεύουμε. Αντίθετα είναι δίπλα μας σε όλες τις εκφάνσεις της καθημερινής μας ζωής. Για την καταπολέμησή του πρέπει πρωτίστως να αναζητήσουμε μέσα μας βαθειά τις ρίζες του και να τις ξεριζώσουμε.


Κατακλείδα/ συμπέρασμα
Χρειάζεται συνειδητός και συνεχής αγώνας αλλά και έντιμη αυτοανάλυση και παραδοχή αμαρτημάτων για να πολεμήσουμε αποτελεσματικά αυτή την φοβερή κοινωνική μάστιγα που δηλητηριάζει όχι μόνο την κοινωνική ζωή μας αλλά και την ψυχής μας.



[ΠΗΓΗ: http://fititakos.wordpress.com/

Άλλοι σχετικοί σύνδεσμοι:

http://www.oloiisoi.gr/

http://www.esyn.gr

http://www.alldifferent-allequal.info/

http://www.antiracistfestival.gr/

Πέμπτη, 27 Μαΐου 2010

Γλάρος Ἰωνάθαν: ένα βιβλίο για το πέταγμα προς την ελευθερία

Στὸν πραγματικὸ Γλάρο Ἰωνάθαν, ποὺ ζεῖ στὸν καθένα μας
Ὁ μικρὸς Ἰωνάθαν, ἕνα λευκὸ πουλὶ τῆς θάλασσας καὶ τῶν ἀνέμων

ένα επαναστατικό παραμύθι για ἕνα ἁπλὸ γλάρο ποὺ μαθαίνει νὰ πετᾶ προς την ελευθερία


Νὰ ἕνας καινούργιος ὑπέροχος πολίτης γιὰ τὸν θαυμάσιο ἐκεῖνο κόσμο ὅπου δεσπόζει ὁ «Μικρὸς Πρίγκηπας» τοῦ Σαὶντ Ἐξυπερύ. Ὑποψιάζομαι πὼς ὅλοι ὅσοι θὰ ταξιδέψουν στοὺς κόσμους τοῦ γλάρου Ἰωνάθαν δὲν θὰ θέλουν πιὰ νὰ γυρίσουν πίσω.
«Ὁ Ρίτσαρτ Μπὰχ πετυχαίνει δυὸ πράγματα μ᾿ αὐτὸ τὸ βιβλίο. Μοῦ χαρίζει Ὁρίζοντα. Μοῦ δίνει Νιάτα. Τὸν εὐγνωμονῶ καὶ γιὰ τὰ δυό.» Ραίη Μπράντμπουρυ



Ὅλοι ὅσοι λατρεύουν τὴν Ἐλευθερία... ὅσοι προχωροῦν μὲ πέταγμα ὅταν ξέρουν πὼς ἔχουν δίκιο... Ὅσοι χαίρονται νὰ κάνουν κάτι καλὰ (ἀκόμη κι ἂν εἶναι μόνο γιὰ τὸν ἑαυτό τους)... Ὅσοι ξέρουν πὼς ὑπάρχουν κι ἄλλα πράγματα στὸν κόσμο ἐκτὸς ἀπ᾿ αὐτὰ ποὺ φαίνονται: Ὅλοι αὐτοὶ θὰ πετοῦν πάντα μαζὶ μὲ τὸν γλάρο Ἰωνάθαν. Ἄλλοι πάλι, θὰ ξεφύγουν γιὰ λίγο σὲ μιὰ ὑπέροχη περιπέτεια, γεμάτη ὕψος κι ἐλευθερία. Εἴτε ἔτσι, εἴτε ἀλλοιῶς, εἶναι μιὰ σπάνια ἐμπειρία.


Ποιὸς εἶναι ὁ Ἰωνάθαν;


Νὰ ἡ ἀπορία! Ὁ μικρὸς Ἰωνάθαν δὲν εἶναι ἄραγε πάρα ἕνας ἁπλὸς γλάρος ποὺ μαθαίνει νὰ πετᾶ; Αὐτό, καὶ τίποτα ἄλλο; Εἶναι μονάχα ἕνα λευκὸ πουλὶ τῆς θάλασσας καὶ τῶν ἀνέμων;


Μὰ τότε πῶς ἐξηγεῖται νὰ τρέχουν ἑκατομμύρια ἄνθρωποι σ᾿ ὅλον τὸν κόσμο νὰ ἀγοράσουν τὴν Ἱστορία του, νὰ συμμεριστοῦν τὴ δική του ἐμπειρία, καὶ νὰ τὸν ἀποθεώσουν; Γιατὶ βέβαια ὁ γλάρος Ἰωνάθαν δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι ὁ πρῶτος, οὔτε ὁ τελευταῖος, ποὺ ἀντίκρυσε τὴ μαγεία τῶν αἰθέρων! Οὔτε ὁ πρῶτος —ἢ ὁ τελευταῖος— ποὺ ὀνειρεύτηκε τὴν ἐλευθερία...


Ἑπομένως, κάτι ἄλλο πρέπει νὰ εἶναι αὐτὸς ὁἸωνάθαν.


«Εἶναι μία βρώμικη ἱστορία», εἶπε ἕνας παπᾶς ἀπὸ τὴν Καλιφόρνια, «ἕνα βιβλίο ποὺ γκρεμίζει θεσμούς, καὶ ἀμφισβητεῖ τὶς πιὸ ἱερές μας ἀξίες, κηρύσσοντας τὸ ἀχαλίνωτο πάθος τῆς ἐλευθερίας». Ἕνας ἄλλος ἱερωμένος τὸ σύστησε στοὺς ἐνορίτες του σὰν «εὐαγγέλιο ψυχικῆς ἀνατάσεως». Μερικοὶ ἀναγνῶστες πίστεψαν πὼς στὸν γλάρο Ἰωνάθαν κρύβεται ἡ ψυχὴ τῶν ἐλευθέρων. Ἄλλοι καυχήθηκαν πὼς ἀνακάλυψαν τὸν δικό τους κόσμο. Ὁ συγγραφέας Ραίη Μπράντμπουρυ εἶπε: «Ἀνακάλυψα στὸν Ἰωνάθαν τὰ μυστικὰ θεμέλια τῆς ψυχῆς μου


Καὶ τὸ περιοδικὸ «Τάιμ» ρώτησε τὸν Ρίτσαρτ Μπάχ, τὸν πατέρα τοῦ Ἰωνάθαν: «Μήπως εἶστε σεῖς αὐτὸς ὁ γλάρος;» Γέλασε ὁ Μπάχ: «Ἐγώ;» εἶπε. «Κάθε ἄλλο! Ὁ Ἰωνάθαν βρίσκεται ἐκεῖ, ψηλά», κι ἔδειξε τὸν οὐρανό, «ἐνῷ ἐγὼ ἱδρώνω ἐδῶ κάτω, χτυπιέμαι καὶ φτεροκοπῶ, κι ἀκόμη δὲν μπόρεσα νὰ πετάξω!» Τρόπος τοῦ λέγειν, φυσικά, γιατί ὁ Μπὰχ εἶναι ὁ πιὸ δαιμόνιος, ὁ πιὸ «τρελός», ἀλλὰ καὶ ὁ πιὸ ἔμπειρος ἐρασιτέχνης ἀεροπόρος τῆς Ἀμερικῆς. Κι ὅσο γιὰ τὸν γλάρο του, αὐτὸς ἔχει «ἀπογειωθεῖ» ἐδῶ κι ἕνα χρόνο... πουλώντας κάπου 50.000 ἀντίτυπα τὴν ἡμέρα.


Ἕνα ἐπαναστατικὸ παραμύθι


«Ἀπὸ μία ἄποψη», εἶπε ἕνας κριτικός της Νέας Ὑόρκης, «αὐτὸς ὁ Ἰωνάθαν εἶναι ἕνα πελώριο μαρξιστικὸ παραμύθι». Τὸ ζήτημα εἶναι ὅμως πῶς ξυπνᾷς ὕστερα ἀπὸ ἕνα τέτοιο παραμύθι. Κατὰ τοὺς φίλους τοῦ Μπάχ, πιὸ ὥριμος. Κατὰ τοὺς ἐχθρούς του, πιὸ συνεπαρμένος —καὶ ἴσως ἐπικίνδυνος. Γιατί ἄραγε ἀρνοῦνταν ὅλοι οἱ ἐκδότες τῆς Ἀμερικῆς ν᾿ ἀναλάβουν αὐτὸ τὸ βιβλίο ἐπὶ τρία χρόνια; «Δὲν μπορῶ νὰ καταλάβω», εἶπε ἕνας ἀπ᾿ αὐτούς, «ἂν εἶναι γιὰ παιδιὰ ἢ γιὰ μεγάλους».


Σὰν τὶς παράξενες πολύχρωμες πινακίδες τῶν ψυχοτέστ, ὁ γλάρος Ἰωνάθαν παίρνει ἄλλη μορφή, ἀνάλογα μὲ τὸν κάθε ἀναγνώστη. Ἡ ἐπιτυχία του ὅμως ὀφείλεται στὴν ἁπλότητα τοῦ μύθου καὶ τῆς ἀφήγησης. «Δὲν ξέρω τί ἤθελα νὰ πῶ μὲ τὸν Ἰωνάθαν», παραδέχτηκε ὁ Μπάχ. «Τὴν ὥρα ποὺ τὸν ἔγραφα, τὸ χέρι μου πήγαινε μόνο του. Λὲς καὶ τὸ ἔσπρωχνε κάποιος ἄλλος. Ὅταν τὸ λέω αὐτό, μὲ ἀποκαλοῦν τρελό».


Ἴσως ὅμως οἱ ὄμορφες ἱστορίες νὰ μὴ γράφονται παρὰ μόνον ἔτσι: Ἀπὸ ἕνα χέρι ποὺ τρέχει σὰν τρελὸ πάνω ἀτὸ χαρτί, ἀποτυπώνοντας σκέψεις ἁπλές, στοιχειώδεις, χωρὶς φραστικὰ πυροτεχνήματα, χωρὶς ἀκροβασίες, ἀλλὰ μὲ ἕνα περίεργο «βάθος».


Ἢ... ὕψος;


Γιατὶ αὐτὸ τὸ «ἀναρχικὸ παραμύθι» διαδραματίζεται στὰ ὕψη! Παίζεται σ᾿ ἕνα ἐπίπεδο πολὺ πιὸ πάνω ἀπ᾿ τὸ καθημερινό, κι ὅμως πολὺ πιὸ σίγουρο, πιὸ σταθερὸ καὶ αἰώνιο. Ἔχει νὰ κάνει, ἀσφαλῶς, μὲ τὶς δονήσεις μιᾶς χορδῆς, τεντωμένης ἀπ᾿ τὴ μιὰ ἄκρη τῆς ἀνθρώπινης ζωῆς ὡς τὴν ἄλλη. Κι ἂν γεννάει ἐρωτήματα, ἀμφιβολίες, καχυποψία στὸν πραγματιστὴ ἀναγνώστη, μαγεύει ὅμως τὸν νοῦ, καὶ ἠλεκτρίζει τὴ φαντασία... Κάτι τέτοιο, περίπου, εἶναι ὁ γλάρος Ἰωνάθαν.


Στὸν πραγματικὸ Γλάρο Ἰωνάθαν, ποὺ ζεῖ στὸν καθένα μας

Δευτέρα, 24 Μαΐου 2010

Εργασία και Επιλογή επαγγέλματος: πληροφοριακό υλικό και θέματα για συζήτηση

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ και ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ και ΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗ σχετικά με την Εργασία και την Επιλογή Επαγγέλματος (σχολικό βιβλίο Β΄ τάξης Λυκείου σελ. 95-103)


Παγκόσμια διακήρυξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων (από το σχολικό βιβλίο σελ. 95):
1. Καθένας έχει το δικαίωμα να εργάζεται και να επιλέγει ελεύθερα το επάγγελμά του, να έχει δίκαιες και ικανοποιητικές συνθήκες εργασίας και να προστατεύεται από την ανεργία.
2. Όλοι, χωρίς καμία διάκριση, έχουν δικαίωμα ίσης αμοιβής για ίση εργασία. {πρβλ. ΘΕΜΑΤΑ γυναίκα και εργασία, μετανάστες και εργασία, παιδί και εργασία}
3. Κάθε εργαζόμενος έχει δικαίωμα δίκαιης και ικανοποιητικής αμοιβής, που να εξασφαλίζει σ’ αυτόν και στην οικογένειά του συνθήκες ζωής αξιοπρεπείς. Η αμοιβή της εργασίας, αν υπάρχει, πρέπει να συμπληρώνεται με άλλα μέσα κοινωνικής προστασίας. {πρβλ. ΘΕΜΑΤΑ ασφαλιστικού, κοινωνικής ασφάλισης, συνταξιοδότησης, εφάπαξ κλπ}
4. Καθένας έχει το δικαίωμα να ιδρύει μαζί με άλλους συνδικάτα και να συμμετέχει σ’ αυτά για την προάσπιση των συμφερόντων του (= ΣΥΝΔΙΚΑΛΙΣΜΟΣ]
Σχόλιο: πρόκειται για δικαιώματα που διεθνώς αναγνωρίζονται ως αναφαίρετα ΔΙΟΤΙ όλοι οι άνθρωποι πρέπει να έχουν ίδιες ευκαιρίες και δυνατότητες στην εργασία. Θεωρητικά είναι κατοχυρωμένο αυτό το δικαίωμα. Τι γίνεται όμως στην πράξη;


Επάγγελμα και εργασία: η κοινωνική τους διάσταση (ανάπτυξη ιδέας σε παράγραφο με ορισμό και διαίρεση)
    Επάγγελμα είναι η κύρια και συνεχής εργασία στην οποία επιδίδεται κάποιος, για να εξοικονομήσει τα απαραίτητα αγαθά που ικανοποιούν τις βιοτικές του ανάγκες. Μολονότι από τον ορισμό αυτό προκύπτει πως το επάγγελμα στοχεύει κυρίως στο βιοπορισμό, ωστόσο θα ήταν ελλιπής η σημασία του, αν αφαιρούσαμε από αυτό το ηθικό περιεχόμενο και την κοινωνική του σημασία. Η λέξη προέρχεται από το «επαγγέλλομαι» που σημαίνει υπόσχομαι. Είναι η υπόσχεση που δίνει το άτομο στην κοινωνία ότι θα αναλάβει συνειδητά και υπεύθυνα τα καθήκοντα που απορρέουν από την κατάληψη μιας θέσης στη διαδικασία παραγωγής και της διακίνησης των προϊόντων ή στις υπηρεσίες που προσφέρονται στην κοινωνία. Γι’ αυτό και ορισμένα επαγγέλματα, τα οποία έχουν εξαιρετική κοινωνική προσφορά, ονομάζονται λειτουργήματα.


Σημασία επαγγέλματος (ανάπτυξη με αίτιο αποτέλεσμα)
    Το επάγγελμα έχει ζωτική σημασία για τον άνθρωπο. Ασκώντας το επάγγελμα ικανοποιεί τις βιοτικές του ανάγκες, γίνεται ανεξάρτητος και ζει με αξιοπρέπεια. Αναγνωρίζεται και καταξιώνεται κοινωνικά, νιώθει ηθική ικανοποίηση, αποκτά αυτοπεποίθηση και ατενίζει με αισιοδοξία το μέλλον. Με δυο λόγια: ολοκληρώνει την προσωπικότητά του. Για όλους αυτούς τους λόγους η επιλογή του επαγγέλματος είναι κρίσιμη απόφαση και πρέπει να λαμβάνεται με μεγάλη περίσκεψη.


Κρισιμότητα επιλογής επαγγέλματος: (ανάπτυξη με σύγκριση αντίθεση)
    Η επιλογή επαγγέλματος στην εποχή μας είναι κρίσιμη και εξαιρετικά δύσκολη απόφαση. Εξαιτίας των τεχνολογικών και οικονομικών εξελίξεων που συντελούνται με πολύ γρήγορους ρυθμούς, το μέλλον αρκετών επαγγελμάτων είναι αβέβαιο, πολλά επαγγέλματα θεωρούνται κορεσμένα, σ’ άλλα ο ανταγωνισμός εντείνεται ενώ για την άσκηση νέων επαγγελμάτων απαιτούνται επιστημονικές γνώσεις, ειδικά επαγγελματικά εφόδια και ικανότητες. Κι όμως, αυτή την απόφαση πρέπει ο άνθρωπος να την πάρει από την εφηβική κιόλας ηλικία του.


ΘΕΜΑ για συζήτηση: με ποια κριτήρια επιλέγει κάποιος ένα επάγγελμα: ανάλογα με τις προσωπικές του ανάγκες, με την κοινωνική αναγνώριση που μπορεί να του προσφέρει το επάγγελμα ή με τα χρήματα που θα του αποφέρει; (βιβλίο σελ. 96)
ΔΙΑΒΑΖΟΥΜΕ το απόσπασμα από άρθρο εφημερίδας (σελ. 96 σχολικού βιβλίου), και σχολιάζουμε το θέμα και τα συμπεράσματα της έρευνας του ΚΕΝΤΡΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΡΕΥΝΩΝ σχετικά με την επιλογή επαγγέλματος
ΣΧΟΛΙΑ: υπάρχουν ΑΤΟΜΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ κλίσεις, ταλέντο, ψυχικές παρορμήσεις, στόχοι, ενδιαφέροντα και ΚΟΙΝΩΝΙΚΑ ΚΡΙΤΗΡΙΑ  εργασιακοί όροι, ιδιαιτερότητες, ανάγκες κοινωνικού χώρου, κοινωνική διάσταση




Έχουν διατυπωθεί κατά καιρούς οι εξής απόψεις για την εκλογή επαγγέλματος (σχολικό βιβλίο σελ. 97): «Όλοι είναι ικανοί για όλα», «Ο καθένας είναι ικανός μόνο για ένα επάγγελμα» και «ο καθένας μπορεί να ασκήσει αρκετά επαγγέλματα»; Ποια από τις τρεις αυτές απόψεις θεωρείς σωστότερη; Να τεκμηριώσεις την απάντησή σου.
ΣΧΟΛΙΑ: η 1η και 2η άποψη δεν ευσταθούν διότι ο καθένας έχει την ιδιοσυστασία του ή τις κλίσεις του, που δημιουργούν τις προϋποθέσεις να κάνει με μεγαλύτερη επιτυχία κάποια επαγγέλματα (όχι όμως μόνο ένα συγκεκριμένο).


ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΙΔΕΑΣ ΣΕ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟ: Εξετάζοντας κανείς συγκριτικά τις τρεις αυτές απόψεις που έχουν εκφραστεί για την εκλογή επαγγέλματος, διαπιστώνει πως σωστότερη είναι η τρίτη. Η πρώτη άποψη είναι γενικευτική και ισοπεδωτική, καθώς παραγνωρίζει το γεγονός ότι κάθε άνθρωπος διαθέτει ιδιαίτερες κλίσεις, δυνατότητες, γνώσεις επιθυμίες κ.λπ. και κάθε επάγγελμα ιδιαίτερες απαιτήσεις, κυρίως μάλιστα στη σύγχρονη εποχή της μεγάλης εξειδίκευσης. Η άποψη αυτή θα μπορούσε να ισχύει μόνο κάτω από πρωτόγονες συνθήκες περασμένων εποχών. Η δεύτερη άποψη είναι τόσο μονοδιάστατη και μονόπλευρη, που εύκολα μπορεί κανείς να καταλάβει τον παραλογισμό της. Εντελώς αντίθετα με την πρώτη άποψη, τοποθετεί σ’ έναν απόλυτα συγκεκριμένο χώρο τόσο τις κλίσεις, τις δυνατότητες και τις γνώσεις των ανθρώπων όσο και τις απαιτήσεις των επαγγελμάτων, με αποτέλεσμα να εννοείται ότι αποκλείονται από δεκάδες επαγγέλματα χιλιάδες άνθρωποι που είναι απόλυτα ικανοί να τα ασκήσουν. Έτσι ερχόμαστε στην τρίτη άποψη, που φαίνεται η πιο λογική και ρεαλιστική, καθώς αντιμετωπίζει με μεγαλύτερη ευελιξία τόσο την ανθρώπινη προσωπικότητα όσο και στο χώρο του επαγγέλματος. Επειδή, λοιπόν, άνθρωπος είναι προικισμένος από τη φύση με αρκετές δυνατότητες και χαρίσματα και με δεδομένο ότι η προσωπικότητά του είναι πολυσχιδής, είναι εύλογο να ισχυριστούμε ότι ο ίδιος άνθρωπος μπορεί να επιδοθεί με επιτυχία σε περισσότερα από ένα επαγγέλματα.


ΘΕΜΑ για παραγωγή κειμένου: (σελ. 97 σχολικού βιβλίου): «Εάν το επάγγελμα που θα ασκήσεις ικανοποιεί μόνο τη ματαιοδοξία σου ή υπηρετεί μόνο το στενό υλικό συμφέρον σου, θα είσαι άνθρωπος αποτυχημένος και δυστυχής» (ΠΑΠΑΝΟΥΤΣΟΣ). Να συζητήσετε την άποψη του συγγραφέα και να διατυπώσετε τις δικές σας απόψεις για το θέμα.
ΣΧΟΛΙΑ: ΑΞΟΝΕΣ ανάπτυξης θέματος: επάγγελμα και ματαιοδοξία (= επιδίωξη κούφιας δόξας και θαυμασμού) από τη μια μεριά, ενώ από την άλλη επάγγελμα και υλικό συμφέρον. Η πρώτη επαγγελματική τακτική οδηγεί στην αποτυχία, ενώ η δεύτερη στη δυστυχία. Μπορεί κανείς να κάνει κάποιο γόνιμο συνδυασμό; Να επιλέξει με βασικό κριτήριο τα ενδιαφέροντα του χωρίς να είναι αναγκασμένος να στερηθεί από φιλοδοξίες και επαγγελματικής εξέλιξης και υλική ανταμοιβής;


ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΙΔΕΑΣ ΣΕ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟ: Αν και το επάγγελμα ορίζεται ως μόνιμη βιοποριστική απασχόληση, έχει ωστόσο, άμεση σχέση με την επιτυχία και την ευτυχία του ανθρώπου, καθώς θέτει τις απαραίτητες προϋποθέσεις γι’ αυτές, αρκεί μόνο να έχει γίνει η σωστή επαγγελματική επιλογή. Καταρχάς, λοιπόν, από τις οικονομικές απολαβές που αποφέρει το επάγγελμα εξαρτάται το βιοτικό επίπεδο του ανθρώπου, οπότε, όσο μεγαλύτερες είναι αυτές, τόσο πληρέστερα ικανοποιούνται οι βιοτικές ανάγκες. Από το επάγγελμα, επίσης, εξαρτάται, σύμφωνα με τα πρότυπα και τις αξίες που προβάλλονται στις σύγχρονες κοινωνίες, η καταξίωση, το κύρος και η επιρροή που διαθέτει κάποιος. Για πολλούς, επομένως, η επιτυχία και η ευτυχία ταυτίζονται με την οικονομική άνεση και την αίγλη που προσφέρει το επάγγελμα.


Δυσκολίες επιλογής επαγγέλματος: αντικειμενική και υποκειμενική δυσκολία (ανάπτυξη ιδέας σε παράγραφο)
     Η σωστή επιλογή επαγγέλματος είναι καθοριστική για τη μετέπειτα ζωή του νέου. Αυτό όμως είναι ιδιαίτερα δύσκολο για πολλούς λόγους. Πρώτον διότι υπάρχουν πολλά επαγγέλματα και στα λεγόμενα παραδοσιακά προστίθενται συνέχεια νέα όσο η εξέλιξη της τεχνολογίας προχωρεί. Μια αντικειμενική δυσκολία λοιπόν είναι η δυνατότητα έγκυρης ενημέρωσης για τις προοπτικές που ανοίγονται από καινούργιες ειδικότητες που συνεχώς ανανεώνονται. Δεύτερο πρόβλημα είναι το γεγονός ότι ο νέος πρέπει ν’ αποφασίσει υπεύθυνα σ’ ένα πρώιμο στάδιο της ζωής του. Ούτε λίγο ούτε πολύ καλείται ν’ αποφασίσει για το μέλλον του όταν ακόμα δεν έχει ολοκληρώσει τις σπουδές του και επομένως δεν έχει ακόμα βρει το δρόμο του.


Κριτήρια επιλογής επαγγέλματος: τι πρέπει να λάβει υπόψη του ο νέος πριν καταλήξει στην επιλογή του
     Προτού λοιπόν αποφασίσει οριστικά, πρέπει να λάβει υπόψη του και να συνεκτιμήσει όλους τους παράγοντες που επηρεάζουν το επάγγελμα που σκέφτεται ν’ ασκήσει, ώστε η επιλογή του να είναι επιτυχής. Καταρχήν, πρέπει να συνειδητοποιήσει τις κλίσεις και τα ενδιαφέροντά του, να αξιολογήσει τις ικανότητές του και να διακρίνει ποιο από το πλήθος των επαγγελμάτων ανταποκρίνεται σ’ αυτές. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό γιατί μόνο έτσι θ’ αγαπήσει τη δουλειά του και θα είναι αποδοτικός και επιτυχημένος στον επαγγελματικό τομέα. Αλλά πριν την τελική επιλογή πρέπει να πάρει σοβαρά υπόψη του και τις προοπτικές εξέλιξης που έχουν τα επαγγέλματα προς τα οποία προσανατολίζεται. Γι’ αυτό χρειάζεται καλή και υπεύθυνη ενημέρωση, ώστε να μη βρεθεί στη δυσάρεστη θέση να μείνει άνεργος. Οι συνθήκες εργασίας και οι οικονομικές απολαβές είναι δύο ακόμα στοιχεία που πρέπει να συνεκτιμηθούν. Στην εποχή μας από την οικονομική ευχέρεια που διαθέτει ο άνθρωπος εξαρτώνται η ποιότητα της ζωής τους και το κοινωνικό του κύρος. Τέλος, πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη και η κοινωνική επιφάνεια του επαγγέλματος, όχι για να ικανοποιείται η ματαιοδοξία του ανθρώπου, αλλά η θεμιτή ανάγκη για διάκριση.


Άλλοι παράγοντες που επιδρούν στην επιλογή: θετικές και αρνητικές επιδράσεις
     Στην αγωνιώδη αναζήτησή τους οι νέοι δέχονται θετικές και αρνητικές επιδράσεις. Παλιότερα ήταν πολύ σημαντική η επίδραση του φυσικού περιβάλλοντος ή γενικότερα των τοπικών συνθηκών. Για παράδειγμα αυτοί που ζούσαν σε νησιά με ναυτική παράδοση, ήταν πολύ πιθανό να γίνουν ναυτικοί. Το κοινωνικό περιβάλλον όμως ασκεί συχνά μεγαλύτερη θετική ή αρνητική επίδραση. Μπορεί για παράδειγμα να προβάλει κάποια πρότυπα επιτυχημένου επαγγελματία και με αυτό τον τρόπο να ωθεί τους νέους σε μίμηση αυτών των κοινωνικών προτύπων. Η κοινωνία μπορεί να επιδράσει στην επιλογή επαγγέλματος και με τις στερεοτυπικές αντιλήψεις των μελών της για την αξία των επαγγελμάτων. Συνέπεια των αντιλήψεων αυτών είναι η στροφή των νέων σε αναζήτηση επαγγελμάτων που θα τους καταξιώνουν κοινωνικά, ακόμα κι αν αυτά δεν ανταποκρίνονται επαρκώς στις προτιμήσεις τους.


Ο ρόλος της οικογένειας και του σχολείου: θετικές και αρνητικές επιδράσεις
     Οι γονείς, άλλοτε διακριτικά και άλλοτε πειστικά προσπαθούν να επιβάλλουν κάποια προτίμηση. Η παρέμβαση του οικογενειακού περιβάλλοντος, όσο κι αν γίνεται με αγαθές προθέσεις, δημιουργεί προβλήματα, όταν δεν λαμβάνονται υπόψη ο χαρακτήρας και η προσωπικότητα του νέου. Το σχολείο από την άλλη μπορεί να βοηθήσει με την ενημέρωση που θα προσφέρει από εξειδικευμένο προσωπικό.


Ο ρόλος της εκπαίδευσης στη σωστή επιλογή: απόψεις Παπανούτσου από δοκίμιο «Εργασία και Επάγγελμα σελ. 216 Θεματικών Κύκλων
     Το σχολείο και γενικά τα όργανα της πολιτείας που διαπαιδαγωγούν τον άνθρωπο (δικαιοσύνη, διοίκηση, εκκλησία), πρέπει να διαφωτίσουν τους νέους τι θα πει επάγγελμα, ποιο είναι το ηθικό νόημα και ο κοινωνικός προορισμός του. Όταν το μικρό παιδί, που έκθαμβο βλέπει να λάμπουν τα γαλόνια και τα παράσημα στη στολή των αξιωματικών λέγει «θα γίνω στρατηγός», θα πρέπει να του απαντούνε: «Να γίνεις. Όλα τα επαγγέλματα είναι ανοιχτά μπροστά σου, αφού ζούμε σε μια κοινωνία που δεν προκαθορίζει τη θέση του κάθε μέλους ανάλογα με την οικογενειακή του προέλευση
     Δεν έχει όμως σημασία τι θα γίνεις. Σημασία έχει αυτό που θα γίνεις να το αποκτήσεις με την ικανότητα και την αρετή σου. Και να το αγαπάς, να το τιμάς, να σου γεμίζει τη ζωή, να το χαίρεσαι με αυτή την εσωτερική χαρά που δίνει η σωστή σχέση του ανθρώπου με την κοινωνία. Εάν το επάγγελμα που θα κάνεις, ικανοποιεί μόνο τη ματαιοδοξία σου ή υπηρετεί μόνο το στενό υλικό συμφέρον σου, θα είσαι ένας άνθρωπος αποτυχημένος και δυστυχής». Και να του εξηγήσουμε ότι υπάρχουν άνθρωποι δυστυχείς με πολλά παράσημα και ευτυχείς χωρίς παράσημα, ότι υπάρχουν άνθρωποι αποτυχημένοι μέσα στα πλούτη και επιτυχημένοι χωρίς πλούτη.


ΘΕΜΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ: Η οικιακή εργασία της γυναίκας θεωρείται συνήθως αυτονόητη προσφορά και δεν αναγνωρίζεται από όλους η αξία της (σελ. 97 σχολικού βιβλίου): Πιστεύεις ότι θα άλλαζε η κατάσταση, εάν η γυναίκα αμειβόταν από την πολιτεία ή αν υπήρχε δίκαιη κατανομή της οικιακής εργασίας σ’ όλα τα μέλη της οικογένειας;
ΣΧΟΛΙΑ: όταν η γυναίκα εργάζεται η συνδρομή στο σπιτικό έργο από όλα τα μέλη είναι μονόδρομος. Πρόβλημα υπάρχει όταν δεν εργάζεται. Γιατί σ’ αυτές τις περιπτώσεις δυστυχώς δεν περισσεύει κατανόηση για την εργασία αυτή και για τους άλλους ρόλους που διεκπεραιώνει η γυναίκα μέσα στο σπίτι.


ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΙΔΕΑΣ ΣΕ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟ: Παραδοσιακές αντιλήψεις, οφειλόμενες κατά βάση στην υποβάθμιση της αξίας και του ρόλου της γυναίκας μέσα σε μια επί χιλιετίες ανδροκρατούμενη κοινωνία, σύμφωνα με τις οποίες η θέση της γυναίκας είναι στο σπίτι, την επιφόρτισαν, κατ’ αποκλειστικότητα στο παρελθόν, ενίοτε και στις μέρες μας, με το επίπονο και άχαρο έργο του νοικοκυριού, με τη φροντίδα για την καθαριότητα και την τάξη του σπιτιού, το μαγείρεμα, το πλύσιμο των πιάτων και των ρούχων, για την ανατροφή των παιδιών κ.λπ. Σήμερα είναι προφανές ότι η παραδοσιακή απόδοση των οικιακών ευθυνών στη γυναίκα την αδικεί, αν μάλιστα λάβουμε υπόψη μας ότι, κατά κανόνα πλέον, παράλληλα με τις δουλειές του σπιτιού επωμίζεται και επαγγελματικές υποχρεώσεις. Το χειρότερο μάλιστα είναι ότι η προσφορά της αυτή δεν αναγνωρίζεται, τουλάχιστον έμπρακτα, επειδή θεωρείται από πολλούς αυτονόητη υποχρέωσή της.


ΘΕΜΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ: Δικαιολογείς την ύπαρξη «καθαρά» γυναικείων και αντρικών επαγγελμάτων; (σελ. 89 σχολικού βιβλίου)
ΣΧΟΛΙΑ: η διάκριση των επαγγελμάτων κατά φύλα είναι εφεύρεση της ανδροκρατικής κοινωνίας. Ο καθένας μπορεί να είναι περισσότερο ή λιγότερο ικανός για ένα επάγγελμα ανάλογα με τις κλίσεις και τα ενδιαφέροντά του και ανεξάρτητα από το φύλο του.


ΘΕΜΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ: Η ειδίκευση
«Η αποκλειστική, ολοκληρωτική και στεγνή ειδίκευση μπορεί να προωθεί τον τεχνικό πολιτισμό, αλλά δεν προωθεί τον πνευματικό πολιτισμό «Στρεβλώνει (=στραβώνει, μεταβάλλει τη φύση ή τη μορφή κάποιου προς το χειρότερο) το άτομο. Από σφαιρικό άνθρωπο τον κάνει ειδικευμένο εργαλείο. Η ειδίκευση βέβαια, είναι ανάγκη, αλλά είναι και κίνδυνος. Είναι μια άλλη πρόκληση του βιομηχανικού πολιτισμού κατά της ακεραιότητάς μας»; [ΧΡ. ΜΑΛΕΒΙΤΣΗΣ] ΝΑ ΣΧΟΛΙΑΣΕΙΣ τις απόψεις και να γράψεις τις δικές σου σκέψεις για το θέμα (τελευταία άσκηση σελ. 97. Να διαβαστεί προηγουμένως και το κείμενο για την ανάγκη της εξειδίκευσης, συνεχούς κατάρτισης και επαγγελματικού προσανατολισμού των νέων της σελίδας 98 του σχολικού βιβλίου)
ΣΧΟΛΙΑ: Υπάρχουν και ΘΕΤΙΚΑ και ΑΡΝΗΤΙΚΑ στοιχεία: τα θετικά εντοπίζονται κυρίως στους τομείς του τεχνικού πολιτισμού  αυξάνεται η παραγωγή μειώνεται ο χρόνος και το κόστος, αναπτύσσονται νέοι κλάδοι και δημιουργούνται νέα προϊόντα. Το αντίτιμο της αποκλειστικής προώθησης του τεχνικού πολιτισμού «κοστίζει» αρνητικά στον πνευματικό μονοδιάστατος άνθρωπος


ΘΕΜΑ για συζήτηση: Σχέση ανεργίας με αντικοινωνική συμπεριφορά ΝΕΩΝ (σελ. 102): Νομίζεις ότι η ανεργία είναι ένας από τους παράγοντες που προκαλούν την αντικοινωνική συμπεριφορά; Να τεκμηριώσεις την άποψή σου με παραδείγματα. Μπορείς να προτείνεις μέτρα για τη θεραπεία του προβλήματος; π.χ. η μείωση του ορίου ηλικίας θα εξασφάλιζε στους νέους μεγαλύτερες δυνατότητες να βρουν εργασία;


(ΕΚΤΟΣ ΒΙΒΛΙΟΥ: Πώς εξηγείς το γεγονός ότι οι προτάσεις που γίνονται σήμερα, από αρμόδιους και μη, κινούνται στην εντελώς αντίθετη κατεύθυνση π.χ. εθελούσια αύξηση ορίου ηλικίας…)


ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΙΔΕΑΣ ΣΕ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟ: Η ανεργία είναι ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα των κοινωνιών, καθώς οδηγεί σε απόγνωση και εξαθλίωση τους ανθρώπους, κυρίως τους νέους, και προκαλεί αντικοινωνικά φαινόμενα, όπως κοινωνικό αποκλεισμό, βία εγκληματικότητα και διαφθορά. Ο άνθρωπος, βέβαια, από τη φύση του δεν είναι ούτε αντικοινωνικός ούτε, πολύ περισσότερο, εγκληματίας. Μπορεί όμως να γίνει, εάν συντρέξουν οι κατάλληλες περιστάσεις, όπως είναι, για παράδειγμα, η στέρηση και η αδικία, οι οποίες περιστάσεις αυτές ευνοούνται από την ανεργία. Γι’ αυτό δεν είναι τυχαίο ότι τα υψηλά ποσοστά ανεργίας συνοδεύονται από έξαρση της εγκληματικότητας. Έχει, μάλιστα παρατηρηθεί ότι, όσο πιο πολύ οξύ είναι το πρόβλημα της ανεργίας σε μια κοινωνική ομάδα ή κατηγορία, τόσο συχνότερα είναι τα κρούσματα αντικοινωνικής συμπεριφοράς που εκδηλώνονται σ’ αυτήν.


ΤΗΛΕΡΓΑΣΙΑ και μερική απασχόληση: Αφού διαβάσετε στη σελίδα 102 του σχολικού βιβλίου τα αποσπάσματα από τον τύπο που αφορούν τη μερική εργασία και την τηλεργασία, να συζητήσετε για τις θετικές και αρνητικές πλευρές αυτών των μορφών εργασίας.


ΚΕΙΜΕΝΟ από τη σελίδα 102
Η τεχνολογική αναδιάρθρωση της παραγωγής οδηγεί αναπόφευκτα στις δύο νέες μορφές ευέλικτης, όπως καθιερώθηκε να λέγεται, απασχόλησης: της μερικής εργασίας και της τηλεργασίας. Η συνεχής επέκτασή τους οδηγεί σε σαρωτικές αλλαγές στις συνθήκες και στις οργανωτικές δομές στους εργασιακούς χώρους αλλά και της ίδιας της εργασίας. Το φαινόμενο δεν είναι νέο. Κάτι παρόμοιο συντελέστηκε στο τέλος του προηγούμενου αιώνα και κατά πώς όλα δείχνουν ο χρυσός αιώνας της πλήρους απασχόλησης τουλάχιστον με τη μορφή που γνωρίζουμε είναι μάλλον παρελθόν […]


ΤΗΛΕΡΓΑΣΙΑ
Στην Ευρώπη οι τηλεργαζόμενοι έχουν ήδη υπερβεί τα 10 εκατομμύρια και το 13,6% των επιχειρήσεων έχει στο μισθολόγιο τους υπαλλήλους που εργάζονται από το σπίτι τους. Στην Ελλάδα οι αντίστοιχοι δείκτες είναι εμφανώς μικρότεροι και μόνο σε τρεις χιλιάδες υπολογίζονται όσοι χρησιμοποιούν τις δυνατότητες που παρέχει η τηλεργασία.


ΣΗΜΕΙΩΣΗ: δες και ΘΕΜΑΤΑ ΕΞΕΤΑΣΕΩΝ από πανελλαδικές με θέμα την ΤΗΛΕΡΓΑΣΙΑ


ΜΕΡΙΚΩΣ ΑΠΑΣΧΟΛΟΥΜΕΝΟΙ
Η μερική απασχόληση συνδέεται με την ικανοποίηση αναγκών ιδιαίτερων κατηγοριών του εργατικού δυναμικού όπως οι γυναίκες με οικογενειακές υποχρεώσεις, οι φοιτητές οι άνεργοι… όμως, η ευρεία λειτουργία του θεσμού ιδιαίτερα στη χώρα μας, με το χαμηλό επίπεδο αποδοχών, αναπαράγει φαινόμενα οικονομικής ανέχειας και ψυχολογικών επιπτώσεων στους εργαζομένους. Από μια πλευρά προσφέρεται η δυνατότητα, κυρίως στις εργαζόμενες, αλλά και σε ορισμένους άνδρες να συνδέσουν πιο εύκολα τις οικογενειακές ευθύνες με την επαγγελματική σταδιοδρομία και με την απόκτηση κάποιου εισοδήματος.


Από την άλλη, οι θέσεις αυτές αποτελούν κατώτερες θέσεις απασχόλησης με περιορισμένες επαγγελματικές προοπτικές, οι οποίες καλύπτονται από άτομα που δεν έχουν εναλλακτική λύση. (ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ)


ΠΑΡΑΠΟΜΠΗ στα κείμενα του βιβλίου ΘΕΜΑΤΙΚΟΙ ΚΥΚΛΟΙ που υπάρχουν στην ενότητα ΕΡΓΑΣΙΑ- ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ (σελίδες 211-231)


1] Η εργασία πηγή πλούτου, αξιοπρέπειας και τιμιότητας (από τα Εργα και Ημέραι του Ησιόδου (σελ. 212)
2] Η ανάγκη και το κριτήριο του επαγγελματικού προσανατολισμού (από το Ανθολόγιο πατερικών κειμένων σελ. 214)
3] ΕΡΓΑΣΙΑ και ΕΠΑΓΓΕΛΜΑ, δοκίμιο από την ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ του Παπανούτσου σελ.216
4] Ο ΚΑΤΑΜΕΡΙΣΜΟΣ και η ΕΙΔΙΚΕΥΣΗ, δοκίμιο του Ι.Μ. Παναγιωτόπουλου σελ. 220
5] ΕΡΓΑΣΙΑΚΗ ΚΑΤΑΠΙΕΣΗ στην ψηφιακή εποχή, από τον ημερήσιο τύπο σελ. 228


(βρες στα ΕΥΡΕΤΗΡΙΑ Πληροφοριακού Υλικού, ΘΕΜΑΤΩΝ ΕΞΕΤΑΣΗΣ, ΔΟΚΙΜΙΩΝ και ΑΡΘΡΩΝ και διάβασε και άλλα σχετικά θέματα)

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ και ΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗ σχετικά με τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας, την Πληροφόρηση (παραπληροφόρηση), τη Δημοσιογραφία, τον Τύπο

ΘΕΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ και ΕΚΦΡΑΣΗ-ΕΚΘΕΣΗ σχετικά με τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας, την Πληροφόρηση (παραπληροφόρηση), τη Δημοσιογραφία, τον Τύπο (σχολικό βιβλίο Β΄ τάξης Λυκείου σελ. 26-30 και 56-61)



ΟΡΙΣΜΟΣ «είδησης» (από το βιβλίο σελ. 26):
«Αν μια χαριτωμένη κυρία βγει στο δρόμο με το σκυλάκι της στην αγκαλιά, αυτό δεν είναι είδηση. Αν το σκυλάκι δαγκώσει την κυρία, αυτό πάλι δεν είναι είδηση. Αν όμως η κυρία δαγκώσει το σκυλάκι, αυτό είναι είδηση» (για το σχολιασμό ΠΡΒΛ. κριτήρια αξιολόγησης και ιεράρχησης της είδησης: ΣΠΑΝΙΟΤΗΤΑ, ΕΚΡΗΚΤΙΚΟΤΗΤΑ, ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ, ΠΑΡΑΔΟΞΟΛΟΓΙΑ σελίδα 63)
Κι άλλο παράδειγμα «περίεργου» ορισμού, στο οποίο να φαίνεται ότι κριτήριο για την ιεράρχηση της είδησης είναι η ΣΠΑΝΙΟΤΗΤΑ «αν οι μαθητές κάνουν κατάληψη σ’ ένα σχολείο δεν είναι είδηση, αν τα κάνουν γυαλιά καρφιά στο σχολείο δεν είναι είδηση, αν όμως σ’ ένα σχολείο δεν χαθεί ούτε μια διδακτική ώρα από καταλήψεις ή αποχές, αυτό είναι είδηση» (να κάνουν ένα παράδειγμα και οι μαθητές)


Για την αξία της πληροφόρησης (από το βιβλίο σελ. 26):
ΝΑ ΣΧΟΛΙΑΣΕΤΕ ΤΗ ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΜΥΘΟΥ: «Ρώτησαν κάποτε ένα βασιλιά: - Άρχοντα, αν έχανες όλα σου τα αγαθά, ποιο από αυτά τα πέντε θα ’θελες να σου μείνει τελευταίο: η ελευθερία, η υγεία, το χρυσάφι, η σοφία ή η δόξα. Κι εκείνος αποκρίθηκε: Οι πληροφορίες! Δώστε μου πληροφορίες και όλα τ’ άλλα τα ξαναβρίσκω» .ΤΟ ΔΙΔΑΓΜΑ ΤΟΥ ΜΥΘΟΥ: τεράστια η αξία της ενημέρωσης. Με αυτήν ο άνθρωπος καταξιώνεται ως «πολιτικόν ζώον», δηλαδή ο καλά και αντικειμενικά πληροφορημένος άνθρωπος ερμηνεύει τα γεγονότα, παίρνει θέση, προτείνει λύσεις, ενεργεί και πράττει, γίνεται δηλαδή ΠΟΛΙΤΙΚΗ η συμπεριφορά του – δεν είναι οπαδός ή παθητικός ακροατής.


ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΑΡΑΠΑΝΩ ΙΔΕΑΣ ΣΕ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟ:
Με το μύθο αυτό εκθειάζεται η αξία της πληροφορίας και, κατ’ επέκταση, της γνώσης. Και ο εκθειασμός αυτός επιτυγχάνεται αφενός με την παρουσίαση της πληροφορίας ως ανώτερης από κοινά αποδεκτά και αναγνωρισμένα αγαθά όπως η ελευθερία, η υγεία, ο πλούτος, η σοφία, η δόξα και αφετέρου –το σπουδαιότερο- με την έμμεση αναφορά ότι από αυτήν εξαρτώνται όλα τα άλλα. Ίσως η αξία αυτή της πληροφορίας να φαντάζει υπερβολική εκ πρώτης όψεως, όμως, αν εξετάσει κανείς βαθιά το ζήτημα, θα διαπιστώσει ότι όντως η πραγματικότητα, και μάλιστα η σύγχρονη, την αποδεικνύει περίτρανα. Γιατί όποιος έχει πολλές και έγκυρες πληροφορίες μπορεί και να σκέφτεται καλά, αφού είναι γνωστό ότι η ανάπτυξη της αντιληπτικής και κριτικής ικανότητας του ανθρώπου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα ερεθίσματα που δέχεται, τις εμπειρίες και τις γνώσεις που κατέχει. Επιπλέον ο καλά ενημερωμένος μπορεί να αποφασίσει σωστά, να προλαβαίνει δυσάρεστες εξελίξεις και να κάνει σωστές επιλογές. Τέλος, και στην ελευθερία της σκέψης συντελούν θετικά οι καλές πληροφορίες, γιατί με αυτές διευρύνεται η δυνατότητα των πολλαπλών επιλογών. Για όλους αυτούς τους λόγους η πληροφόρηση δεν είναι, ειδικά για το σύγχρονο άνθρωπο, μια απλή ανάγκη, αλλά δικαίωμα και αγαθό και μάλιστα από τα σπουδαιότερα.


ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗ: σκόπιμη διάδοση ψεύτικων ειδήσεων με στόχο να οδηγηθεί η κοινή γνώμη προς ορισμένη κατεύθυνση (βιβλίο σελ. 26) (παράδειγμα από τις εφημερίδες: «ύποπτη φημολογία για μεγάλο σεισμό προκάλεσε υστερία στη Θεσσαλονίκη»)
ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ για παραγωγή κειμένων ή για ανάπτυξη ιδεών σε παράγραφο (από τη σελ. 26): ποιοι παράγοντες συνήθως προκαλούν το φαινόμενο της παραπληροφόρησης, ποιες μπορούν να είναι οι συνέπειες του, γιατί ο κόσμος παρασύρεται από την παραπληροφόρηση;
ΣΗΜΕΡΑ ΥΠΑΡΧΕΙ συστηματική και οργανωμένη παραπληροφόρηση. ΓΙΑΤΙ; ελεύθερη συζήτηση
ΕΡΓΑΣΙΑ σελίδας 27: «καθημερινά παίρνουμε αλλά και δίνουμε πληροφορίες για διάφορα γεγονότα. Ποια στάση νομίζετε ότι πρέπει να διαμορφώνουμε ως δέκτες των πληροφοριών και ποια ευθύνη έχουμε ως πομποί;»


ΑΙΤΙΕΣ και ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ ΠΑΡΑΠΛΗΡΟΦΟΡΗΣΗΣ (ανάπτυξη ιδεών σε παραγράφους)
    Το δικαίωμα στην ενημέρωση σήμερα εξαρτάται, σχεδόν αποκλειστικά, από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης. Η κακή χρήση τους οδηγεί στην αναίρεσή του. Όταν προβάλλονται επιλεκτικά ορισμένες πτυχές ενός γεγονότος και κάποιες άλλες αποκρύπτονται, όταν διαστρεβλώνεται, παραποιείται η αλήθεια, όταν κατασκευάζονται και διασπείρονται ψευδείς ειδήσεις, όταν διαβάλλονται πρόσωπα και υπάρχει μεροληψία, όταν η σκοπιμότητα αντικαθιστά το χρέος για αντικειμενική, πλουραλιστική και υπεύθυνη ενημέρωση, τότε τα μέσα μαζικής ενημέρωσης μετατρέπονται σε τύραννο και δυνάστη της ανθρώπινης σκέψης. Την αιχμαλωτίζουν και την υποδουλώνουν. Δεν ενημερώνουν, αλλά χρησιμοποιούν την ενημέρωση για να ελέγχουν και να επηρεάζουν τις εξελίξεις, να διαμορφώνουν και να κατευθύνουν την κοινή γνώμη. Προσβάλλουν την ελευθερία της σκέψης. Για να μπορεί ο άνθρωπος να σκέφτεται ελεύθερα, πρέπει να έχει τη δυνατότητα πολλαπλών επιλογών. Η ελεγχόμενη τηλεόραση στερεί από τη συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων τη δυνατότητα αυτή και, άρα, περιορίζει την ελευθερία σκέψης τους.
    Υπάρχουν πολλοί παράγοντες που επηρεάζουν αρνητικά τη λειτουργία των ΜΜΕ, νοθεύουν την ποιότητα της παρεχόμενης ενημέρωσης και γεννούν φαινόμενα παραπληροφόρησης και παραπλάνησης της κοινής γνώμης. Ο κυριότερος ανάμεσά τους είναι η κυριαρχία των νόμων της αγοράς. Στην πλειοψηφία τους σήμερα τα ΜΜΕ αποτελούν ιδιωτικές επιχειρήσεις, που ως κύριο σκοπό έχουν το κέρδος. Στο πλαίσιο, λοιπόν, του σκληρού ανταγωνισμού που διεξάγεται ανάμεσα στα ιδιωτικά κανάλια ή στις εφημερίδες, η αλήθεια και η αντικειμενικότητα θυσιάζονται στο βωμό της εμπορικής επιτυχίας. Αυτό σημαίνει ότι η είδηση δεν επιλέγεται με κριτήριο την αξία αλλά τον εντυπωσιασμό. Άλλος σημαντικός παράγοντας είναι η υποταγή των μέσων ενημέρωσης σε πολιτικά συμφέροντα και σκοπιμότητες. Στην περίπτωση αυτή γίνονται υποχείριο πολιτικών κέντρων που τα χρησιμοποιούν, για να αυξήσουν τη δύναμη και την επιρροή τους στο λαό. Πέρα όμως απ’ αυτές τις εξωτερικές παρεμβάσεις στο έργο της δημοσιογραφίας, υπάρχει πάντα και ο υποκειμενικός παράγοντας. Ο δημοσιογράφος, ως άνθρωπος έχει διαμορφωμένη ιδεολογία και συγκεκριμένη πολιτική τοποθέτηση με αποτέλεσμα, είτε το θέλει είτε όχι να επηρεάζεται στον τρόπο με τον παρουσιάζει ή αναδεικνύει τα σημαντικά γεγονότα.


(δες κι άλλες πληροφορίες σχετικά με το ίδιο θέμα στο ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΟ ΥΛΙΚΟ για τα ΜΜΕ)


Η ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΑ ΕΙΝΑΙ ΕΚΠΛΗΚΤΙΚΟ ΚΑΙ ΤΡΟΜΑΚΤΙΚΟ ΠΡΟΝΟΜΙΟ (υπογραμμίσεις & σχολιασμός απόψεων ΟΡΙΑΝΑ ΦΑΛΑΤΣΙ σελ. 27)
«Γι’ αυτό ακριβώς αγαπώ τη δημοσιογραφία. Ποιο άλλο επάγγελμα σου επιτρέπει να γράφεις την ιστορία την ίδια ακριβώς τη στιγμή που πραγματώνεται και να είσαι ταυτόχρονα και αυτόπτης μάρτυρας; Η δημοσιογραφία είναι εκπληκτικό και τρομακτικό προνόμιο. Δεν είναι συμπτωματικό το γεγονός ότι αν έχεις επίγνωση του λειτουργήματός σου, σε βασανίζουν άπειρα συμπλέγματα ανεπάρκειας. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι, κάθε φορά που ζω ένα συνταρακτικό περιστατικό ή που έχω μια σημαντική συνάντηση, με πιάνει κάτι σαν αγωνία, ένας φόβος μήπως τα μάτια μου δεν είναι αρκετά, μήπως τ’ αυτιά μου δεν είναι αρκετά, μήπως το μυαλό μου δεν είναι αρκετό, για να κοιτάξω, ν’ ακούσω, και να καταλάβω σαν σαράκι φωλιασμένο μέσα στο ξύλο της ιστορίας. Δεν είμαι υπερβολική, ξέρεις, όταν δηλώνω πως σε κάθε επαγγελματική μου εμπειρία αφήνω κομμάτια από την ψυχή μου»
ΣΧΟΛΙΟ: Η Οριάνα Φαλάτσι, Ιταλίδα μαχητική δημοσιογράφος, έγινε γνωστή για μια σειρά από ρεπορτάζ και ανταποκρίσεις στις ταραγμένες περιοχές του κόσμου, καθώς και για μια σειρά συνεντεύξεις με σημαντικές προσωπικότητες του 20ου αιώνα. Σύμφωνα, λοιπόν, με την Οριάνα Φαλάτσι, ο δημοσιογράφος έχει το εκπληκτικό και συνάμα τρομακτικό προνόμιο να καταγράφει και να σχολιάζει τα γεγονότα της επικαιρότητας και μερικές φορές να συμβάλει στη διαμόρφωσή τους. Βρίσκεται δηλαδή στη δίνη των σημαντικών γεγονότων, συχνά συμμετέχει σ’ αυτά. Η διαφορά του από τον ιστορικό είναι ότι δεν βλέπει τα γεγονότα από μια απόσταση χρόνου και επομένως τα βλέπει τις περισσότερες φορές υποκειμενικά. Χρειάζεται να έχει εξαιρετική οξυδέρκεια και διορατικότητα, για να μπορεί να εκτιμήσει τη δυναμική των γεγονότων και ν’ αντιληφθεί σωστά την αλληλουχία τους. Αντίθετα, ο ιστορικός, λόγω του χρονικού διαστήματος που μεσολαβεί, βρίσκεται, ως προς αυτό, σε πλεονεκτικότερη θέση.


ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ= σύνολο κανόνων που ρυθμίζουν τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να φέρεται κανείς
ΚΩΔΙΚΑΣ ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΗΣ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑΣ= κανόνες που ρυθμίζουν τη συμπεριφορά του δημοσιογράφου και τις επιτρεπόμενες μεθόδους κατά την άσκηση των καθηκόντων του «διαβάζουμε στο ΒΙΒΛΙΟ σελίδα 27 : μερικές από τις βασικές αρχές που περιλαμβάνονται στον ηθικό κώδικα των δημοσιογράφων είναι η κοινωνική ευθύνη και η επαγγελματική ακεραιότητα του δημοσιογράφου, ο σεβασμός της ιδιωτικής ζωής και της αξιοπρέπειας του ανθρώπου, ο σεβασμός του δημόσιου συμφέροντος και η δυνατότητα του κοινού να έχει πρόσβαση και συμμετοχή στα μέσα μαζικής ενημέρωσης»
ΣΧΟΛΙΑ: Σχετικά με την κοινωνική ευθύνη των δημοσιογράφων, μπορεί να γίνει λόγος για την υποχρέωσή τους να δείχνουν ευαισθησία απέναντι στα κοινωνικά προβλήματα όπως για παράδειγμα η προστασία του περιβάλλοντος, οι κοινωνικές διακρίσεις, τα φαινόμενα ρατσισμού κ.ά. Πρέπει επίσης να σέβονται τους θεσμούς της κοινωνίας, τις αξίες και τις παραδόσεις της. Σχετικά με την επαγγελματική τους ακεραιότητα, μπορεί να γίνει λόγος για την υποχρέωσή τους να παρέχουν έγκαιρη, έγκυρη και αντικειμενική πληροφόρηση. Σχετικά με το σεβασμό της ιδιωτικής ζωής και της αξιοπρέπειας του ανθρώπου μπορεί να γίνει λόγος για το πόσο σημαντικό είναι οι δημοσιογράφοι να να μπορούν στην πράξη να μην εκμεταλλεύονται τον πόνο, τη δυστυχία και κάθε ιδιαίτερη προσωπική στιγμή του ατόμου. Αυτά υα θέματα είναι εντελώς προσωπικά και η δημοσιοποίησή τους, πέρα από αδιακρισία και αγένεια, είναι κατάφωρη παραβίαση των ατομικών δικαιωμάτων. Σχετικά, τέλος, με το σεβασμό του δημόσιου συμφέροντος, όλοι σήμερα, σε περίοδο οικονομικής κρίσης, καταλαβαίνουμε πόσο σημαντική αποστολή έχουν οι δημοσιογράφοι στο να καταγγέλουν για παράδειγμα, με στοιχεία αδιάσειστα βέβαια, το χρηματισμό δημόσιων λειτουγών, να αποκαλύπτουν παράνομες αποφάσεις της εξουσίας και, γενικά, να καταγγέλουν κάθε προσπάθεια υποβάθμισης της ποιότητας ζωής των πολιτών.


ΑΡΘΡΟ 19 από την ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΗ ΔΙΑΚΗΡΥΞΗ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΙΝΩΝ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΩΝ σελίδα 27
«Καθένας έχει το δικαίωμα της ελευθερίας της γνώμης και της έκφρασης, που σημαίνει το δικαίωμα να μην υφίσταται δυσμενείς συνέπειες για τις γνώμες του, και το δικαίωμα ν’ αναζητεί, να παίρνει και να διαδίδει πληροφορίες και ιδέες, με οποιοδήποτε μέσο έκφρασης, και από όλο τον κόσμο»


ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΙΔΕΑΣ ΣΕ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟ:
Το δικαίωμα για την ελευθερία της γνώμης και της έκφρασης και το δικαίωμα για ελευθερία της πληροφόρησης και της επικοινωνίας είναι αναπόσπαστα συνδεδεμένα μεταξύ τους, καθώς το πρώτο δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς το δεύτερο, και το αντίστροφο. Έτσι, δεν μπορεί να σχηματίσει και να εκφέρει γνώμη ο άνθρωπος, αν δεν έχει πληροφορίες και γνώσεις, αν δεν είναι ενημερωμένος για ένα θέμα, και, αντίστροφα, δεν μπορεί να έχει πληροφόρηση και να επικοινωνεί, εάν δεν εκφράζονται γνώμες, εάν δεν διακινούνται ιδέες, εάν οι άνθρωποι δεν συζητούν και δε διαφωνούν χωρίς περιορισμούς, αβίαστα. Κατά συνέπεια, καταπάτηση και στέρηση του ενός από τα δύο αυτά δικαιώματα σημαίνει αυτόματα καταπάτηση και στέρηση του άλλου, αφού όσο πιο ελεύθερα διαλέγονται οι άνθρωποι και υποστηρίζουν, γραπτά και προφορικά, τις ιδέες και τις απόψεις τους, τόσο καλύτερα επικοινωνούν.


ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ ΓΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ/ εργασίες και ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ (σελίδα 28 και 29 σχολικού βιβλίου):
1] Τι είναι τύπος και γιατί ονομάστηκε 4η εξουσία; (ΣΧΟΛΙΟ: ο τύπος ονομάστηκε «τέταρτη εξουσία», γιατί ασκεί τεράστια επίδραση στην κοινή γνώμη και έχει μεγάλη δύναμη επιρροής μέσω των πολλών και ποικίλων λειτουργιών του. Γιατί ο τύπος δεν περιορίζεται στην πρωταρχική του λειτουργία, που είναι η ενημέρωση του κοινού, αλλά παράλληλα σχολιάζει τα γεγονότα της επικαιρότητας, αναδεικνύει και προβάλλει ή αποκρύπτει προβλήματα, κρίνει πρόσωπα, αποφάσεις και ενέργειές τους, ασκεί κριτική, υπερασπίζεται τα δικαιώματα των πολιτών, αντιπαρατίθεται στην εκάστοτε εξουσία ή συντάσσεται με αυτήν, εξυπηρετεί ή αντιμάχεται συμφέροντα και, γενικά με όλα αυτά, διαμορφώνει τι απόψεις του κοινού προδιαθέτοντάς το ευνοϊκά ή δυσμενώς απέναντι σε πρόσωπα, κόμματα και κυβερνήσεις).
2] Ποιες είναι οι τρεις εξουσίες και σε τι εξυπηρετεί η διάκρισή τους; (Νομοθετική εξουσία που συνήθως ασκείται από τη Βουλή, Εκτελεστική εξουσία, που ασκείται από την εκάστοτε εκλεγμένη κυβέρνηση και Δικαστική εξουσία, που ασκείται από τους δικαστικούς λειτουργούς. Η διάκριση των εξουσιών είναι αναγκαία προκειμένου να αποφεύγεται η συγκέντρωση της εξουσίας σε ένα πρόσωπο ή ένα συλλογικό όργανο και επομένως ο κίνδυνος να ασκείται αυθαίρετα, ανεξέλεγκτα και σε βάρος των δικαιωμάτων που έχουν οι πολίτες.)
3] Ποιες είναι οι επιδράσεις του ΤΥΠΟΥ στην κοινή γνώμη; Πότε οι επιδράσεις αυτές είναι θετικές και πότε αρνητικές;
4] Συμφωνείτε ή διαφωνείτε με την άποψη ότι ο ΤΥΠΟΣ μπορεί να στηρίξει το δημοκρατικό πολίτευμα; Υποστηρίξτε τη θέση σας με τα κατάλληλα επιχειρήματα και εφόσον συμφωνείτε, δείξτε με ποιες προϋποθέσεις μπορεί ο τύπος να παίξει αυτό το ρόλο.


(βλέπε αναπτυγμένο θέμα με ΚΛΙΚ εδώ)
[ψάξε κι άλλο υλικό για την ίδια θεματική ενότητα στα ευρετήρια ΑΡΘΡΩΝ/ δοκιμίων και στα ΘΕΜΑΤΑ εξετάσεων]