Πέμπτη, 18 Νοεμβρίου 2010

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΙΔΕΑΣ σε παράγραφο με ανασκευή επιχειρήματος. Υποστήριξη αντίθετης θέσης


ΥΠΟΣΤΗΡΙΚΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ:
α] «Το δίκαιο της πυγμής», δοκίμιο του Ε.Π. Παπανούτσου σελ. 30 σχολικού βιβλίου Έκφραση/ Έκθεση. Σ’ αυτό ο συγγραφέας ασκεί κριτική στην πανάρχαιη θεωρία που πρεσβεύει ότι η «βία είναι νόμος της φύσης» και ανασκευάζει το επιχείρημα στο οποίο στηρίζεται: «Η βία που επιβάλλει τον ισχυρό και εξοντώνει τον αδύναμο δεν είναι μόνο γεγονός αλλά και αξία». Έχουμε, δηλαδή, ένα παράδειγμα ανασκευής παραγωγικού συλλογισμού στο οποίο ο Παπανούτσος αξιολογώντας το εν λόγω επιχείρημα αμφισβητεί την αλήθεια της πρότασης στην οποία στηρίζεται ο παραγωγικός συλλογισμός.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ/ οδηγία: αν στην άσκηση μας ζητήσουν να ανασκευάσουμε ένα επιχείρημα που βασίζεται σε παραγωγικό συλλογισμό, προσπαθούμε να ελέγξουμε την αλήθεια μιας προκείμενης του συλλογισμού και με αυτό τον τρόπο να πούμε ότι το συμπέρασμα του δεν είναι ορθό.


β] «Ψυχολογία των Νεοελλήνων», επιφυλλίδα του Ε.Π. Παπανούτσου σελ. 32 βιβλίου Έκφραση/ έκθεση. Στην πρώτη ενότητα αυτού του κειμένου κάποιος, χρησιμοποιώντας διάφορα παραδείγματα, οδηγείται στο γενικευτικό συμπέρασμα ότι οι Νεοέλληνες είναι ανάγωγοι. Ο συνομιλητής του ασκεί κριτική στον επαγωγικό συλλογισμό του επισημαίνοντας με τον τρόπο του πόσο επιφυλακτικοί πρέπει να είμαστε όταν γενικεύουμε.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ/ οδηγία: αν στην άσκηση μας ζητήσουν να ανασκευάσουμε ένα επιχείρημα που βασίζεται σε επαγωγικό συλλογισμό, προσπαθούμε να ελέγξουμε την επάρκεια των στοιχείων, από την οποία τελικά εξαρτάται αν η γενίκευση θα είναι επιτρεπτή ή αυθαίρετη.


γ] ΒΛΕΠΕ παραδείγματα ασκήσεων στη σελίδα 31 «ΑΣΚΗΣΗ ΚΡΙΤΙΚΗΣ σε απόψεις» σχολικό βιβλίο σελ. 31




Με την ανασκευή, στόχος μας είναι να ανατρέψουμε τα «θεμέλια» του επιχειρήματος, δηλαδή τις προτάσεις στις οποίες στηρίζεται (μία ή περισσότερες προκείμενές του).
Σ’ ένα πρώτο στάδιο αναγνωρίζουμε το επιχείρημα και τη συλλογιστική πορεία του συγγραφέα (παραγωγική ή επαγωγική).
Με την ανασκευή, στο δεύτερο στάδιο, εστιάζουμε την προσοχή μας στο σημείο εκείνο που θα έχουμε εντοπίσει το αδύνατο σημείο του επιχειρήματος π.χ. σε μία από τις δύο προκείμενες, της οποίας θα αμφισβητήσουμε την αλήθεια (εφόσον έχουμε να ανασκευάσουμε έναν παραγωγικό συλλογισμό). Με διαφορετικό τρόπο αξιολογούμε την επάρκεια των δεδομένων, στα οποία στηρίχθηκε η γενίκευση σ’ ένα επαγωγικό συλλογισμό. Τέλος, αν έχουμε να ανασκευάσουμε ένα επιχείρημα «αίτιου – αποτελέσματος», θα αξιολογήσουμε τις αιτίες προσέχοντας αν έγινε υπεραπλούστευση, αν μια αιτία παρουσιάστηκε ως μοναδική κ.ο.κ.


ΕΡΩΤΗΣΗ και υποδειγματική ΑΠΑΝΤΗΣΗ: να αναγνωρίσετε και να ανασκευάσετε το παρακάτω επιχείρημα (που περιέχεται στο απόσπασμα για τη ρατσιστική θεωρία, σχολικό βιβλίο σελ. 79): «Αυτή η αναγνώριση, ότι δηλαδή δεν υπάρχει ισότητα ανάμεσα στις ράτσες, προσδίδει στη ρατσιστική θεωρία την υποχρέωση, ακολουθώντας την αιώνια θέληση που κυβερνά αυτό τον κόσμο, να παραχωρεί την νίκη στον καλύτερο και στον πιο δυνατό, και να δέχεται την υποταγή των κακών και αδύναμων»


ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ: Το επιχείρημα του Χίτλερ διατυπώνεται με παραγωγικό συλλογισμό. Βασίζεται μάλιστα στην αποδοχή μιας καθολικά ισχύουσας αρχής: «της αιώνιας θέλησης που κυβερνά την κόσμο». Αν λάβουμε υπόψη ότι η λέξη «κόσμος» έχει ασαφή σημασία και ότι η καθολική αρχή που επικαλείται δεν έχει καμιά επιστημονική και ηθική βάση, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι η ρατσιστική θεωρία είναι αβάσιμη. Η πρώτη αυτή προκείμενη είναι απαράδεκτη και για έναν ακόμη λόγο. Αποδίδεται στην ασαφή έννοια «κόσμος» μια «αιώνια θέληση». Αποδίδονται, δηλαδή, ανθρώπινες ιδιότητες στη φύση. Με άλλα λόγια, ο Χίτλερ χρησιμοποιεί ως βασική αρχή της ρατσιστικής θεωρίας του τη πρωτόγονη μορφή σκέψης των φυλών που η θεωρία του κρίνει ως κατώτερες και ανίσχυρες. Η ρατσιστική θεωρία, όμως είναι αβάσιμη, για έναν ακόμη λόγο: οι έννοιες «δυνατός» και «αδύναμος» που επικαλείται, είναι σχετικές. Αφού, λοιπόν, δεν υπάρχει, απόλυτο κριτήριο για τη δύναμη, το αντιθετικό ζεύγος «δυνατός – αδύναμος», που αποτελεί τη βάση της ρατσιστικής θεωρίας, είναι τόσο σχετικό, ώστε να μην μπορεί να στηρίξει καμιά σοβαρή θεωρία.


2] ΕΡΩΤΗΣΗ και υποδειγματική ΑΠΑΝΤΗΣΗ: να γράψετε –με μορφή παραγράφου – την αντίθετη άποψη στο παρακάτω επιχείρημα:
1. ΠΡΟΚΕΙΜΕΝΗ: Στη φύση, τα ισχυρότερα όντα επικρατούν των ασθενέστερων
2. ΠΡΟΚΕΙΜΕΝΗ: Οι ανθρώπινες κοινωνίες αποτελούν τμήμα της φύσης
3. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: Άρα, και στις ανθρώπινες κοινωνίες πρέπει να επικρατούν οι πιο ισχυροί


ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ (ανασκευή επιχειρήματος):


Ακόμα κι αν δεχτούμε ως αναμφισβήτητη αλήθεια ότι στη φύση τα ισχυρότερα όντα επικρατούν , θα πρέπει να δούμε κατά πόσο οι ανθρώπινες κοινωνίες μπορούν να ενταχθούν σ’ αυτή τη λογική. Η λέξη «τμήμα» σημαίνει «υποσύνολο», «μέρος». Αυτή η λέξη χρησιμοποιείται για να δείξει πως ό,τι ισχύει για το σύνολο (τη φύση) ισχύει και για τα μέρη (για τις ανθρώπινες κοινωνίες). Οι ανθρώπινες κοινωνίες όμως δε στηρίζουν τη λειτουργία τους σε φυσικούς, αλλά σε γραπτούς και ηθικούς νόμους. Με άλλα λόγια, κριτήριο για την αξιολόγηση των ανθρώπων δεν είναι η φυσική- σωματική δύναμη, αλλά η πνευματική και ηθική τους υπόσταση. Επομένως, το επιχείρημα είναι έγκυρο ως προς τη μορφή αλλά επειδή είναι αμφιλεγόμενη η αλήθεια της 2ης προκείμενης, δεν είναι ορθό, οπότε το συμπέρασμα κρίνεται αβάσιμο.


Άσκηση – εφαρμογή: (από σελ. 31 σχολικού βιβλίου)
Στις σελίδες για διάλογο ανάμεσα στους νέους, που άνοιξε γνωστό περιοδικό, εμφανίστηκαν, μεταξύ άλλων, και οι απόψεις που παρατίθενται πιο κάτω. Αποφασίσετε να ασκήσετε κριτική σε μια από τις απόψεις αυτές με ένα κείμενο 100-150 λέξεων. Προσπαθήστε:
α] να επισημάνετε τα αδύνατα σημεία των επιχειρημάτων στα οποία στηρίζεται η κάθε άποψη, και
β] να προβάλετε τα κατάλληλα αντεπιχειρήματα.
Στην κριτική σας μπορείτε να λάβετε υπόψη τις παρατηρήσεις του Ε.Π. Παπανούτσου πρώτον ότι πρέπει να ελέγχουμε αν μια ιδιότητα/ συμπεριφορά απορρέει πράγματι από τη φύση (ένστικτο) του ανθρώπου ή οφείλεται σε κοινωνικούς παράγοντες και δεύτερον ότι «το φυσικό δεν είναι αναγκαστικά και αξιόπρακτο»


1η ΑΣΚΗΣΗ ανασκευής επιχειρήματος (εργάζονται σ’ αυτήν τα κορίτσια): Ο άνδρας έχει από τη φύση του ηγετικές ικανότητες, τις οποίες δε διαθέτει η γυναίκα, όπως φαίνεται από αναρίθμητα ιστορικά παραδείγματα. Δικαιολογημένα, επομένως, και στην εποχή μας οι άνδρες κατέχουν ηγετικές θέσεις σε διάφορους τομείς όπως π.χ. στην πολιτική, την επιστήμη την εργασία κλπ
2η ΑΣΚΗΣΗ ανασκευής επιχειρήματος (εργάζονται σ’ αυτήν τα αγόρια): Ορισμένοι μαθητές είναι από τη φύση τους ικανότεροι στα μαθήματα από τους άλλους. Πρέπει, λοιπόν, να τους δοθεί η δυνατότητα να προοδεύουν απρόσκοπτα με ταχύτερους και πιο εντατικούς ρυθμούς διδασκαλίας από ό,τι οι υπόλοιποι μαθητές. Γι’ αυτό το λόγο είναι σκόπιμο να εφαρμοστεί το σύστημα των επιπέδων διδασκαλίας, σύμφωνα με το οποίο οι ικανότεροι μαθητές θα διαχωριστούν από τους λιγότερο ικανούς και θα παρακολουθούν μαθήματα ανωτέρου επιπέδου.


Στοιχεία που μπορούν να αξιοποιηθούν στην απάντηση
1] Οι ηγετικές ικανότητες είχαν άμεση σχέση με τη μυϊκή δύναμη τότε που η σωματική βία ήταν το βασικό μέσο επιβολής. ΣΗΜΕΡΑ όπως οι ικανότητες αυτές προϋποθέτουν πιο σύνθετες ικανότητες: διορατικότητα, πειθώ, διπλωματικότητα, παιδεία, υπευθυνότητα κλπ
2] ΑΔΥΝΑΤΑ ΣΗΜΕΙΑ: η ευφυΐα δεν είναι θέμα κληρονομικότητας μόνο αλλά και περιβάλλοντος… Οι σχολικές επιδόσεις δεν σχετίζονται μόνο με την ευφυΐα


Η εκπαίδευση αποτελεί και διαδικασία κοινωνικοποίησης, που ευνοείται από την ύπαρξη ετεροτήτων.