Τρίτη, 3 Αυγούστου 2010

Η φύση δεν υποτάσσεται (άρθρο για την οικολογική καταστροφή στον Κόλπο του Μεξικού)

Η Γη δεν υπήρξε ποτέ μια μηχανή.


Επικεφαλίδες άρθρου
Η απληστία των μεγάλων επιχειρήσεων δεν έχει όρια.
Η τεχνολογία έχει, τελικά, δαμάσει τη φύση;
Η διαφθορά, η οικονομική απορρύθμιση και η εξάρτηση από τα ορυκτά κοιτάσματα.
Μια κουλτούρα, που ισχυρίζεται πως γνωρίζει τόσο καλά τη φύση ώστε να επιτρέπει κάθε επέμβαση σ’ αυτήν, είναι πολύ επικίνδυνη.

Η τελευταία οικολογική καταστροφή στον Κόλπο του Μεξικού μετά την έκρηξη στην πλατφόρμα εξόρυξης της ΒΡ, τον περασμένο Απρίλιο, επιβεβαίωσε πως η απληστία κάποιων μεγάλων επιχειρήσεων, που κινούνται σε παγκόσμιο επίπεδο, δεν έχει όρια. Αλαζονεία και απληστία είναι ο συνδυασμός που πραγματικά σκοτώνει (στην προκειμένη περίπτωση 11 άτομα). Σε αυτόν τον συνδυασμό προστίθεται και μια τρίτη παράμετρος: η ανοησία. Η ΒΡ, όπως και άλλες εταιρείες, πίστεψε και έπεισε ορισμένους πολιτικούς, πως η τεχνολογία έχει δαμάσει τη φύση. Η μαχητική δημοσιογράφος και οικολόγος Ναόμι Κλάιν, σε ένα άρθρο της, στο περιοδικό «The Nation», με τίτλο: «Μια τρύπα στη Γη», ρίχνει τη δική της ματιά σε ένα θέμα που απασχολεί την επικαιρότητα εδώ και τρεις μήνες.



«Αν ο τυφώνας "Κατρίνα" αποκάλυψε την πραγματικότητα πάνω στο θέμα του ρατσισμού, η καταστροφή της ΒΡ φέρνει στην επιφάνεια κάτι πιο βαθιά κρυμμένο: τον ελάχιστο έλεγχο που ασκούμε πάνω στα φυσικά φαινόμενα και με τα οποία παίζουμε τόσο επιπόλαια. Η ΒΡ δεν μπορεί να σκεπάσει την τρύπα που έκανε στη Γη. Ο Ομπάμα δεν μπορεί να διατάξει έναν πελεκάνο να μην εξαφανιστεί ως είδος από την περιοχή. Κανένα χρηματικό ποσό -ούτε καν τα 20 δισ. δολάρια που η ΒΡ δεσμεύτηκε να τοποθετήσει ως εγγύηση σε ειδικό λογαριασμό- δεν μπορεί να αντικαταστήσει μια κουλτούρα που έχασε τις ρίζες της.


»Αυτή η περιβαλλοντική κρίση θίγει πολλά θέματα: τη διαφθορά, την οικονομική απορρύθμιση, την εξάρτηση από τα ορυκτά κοιτάσματα. Αλλά πέρα από αυτά, αμφισβητεί την επικίνδυνη στάση της κουλτούρας μας, η οποία ισχυρίζεται πως γνωρίζει τόσο καλά τη φύση και ασκεί έναν τόσο καλό έλεγχο επάνω της, ώστε να επιτρέπει την επέμβασή μας σε αυτήν, αναδιαμορφώνοντάς την ριζικά και διακινδυνεύοντας «ελάχιστα» τα φυσικά συστήματα, αυτά ακριβώς που εξασφαλίζουν την επιβίωσή μας.


»Οπως αποκαλύφθηκε από την καταστροφή της ΒΡ, η φύση δεν είναι ποτέ τόσο προβλέψιμη όσο αφήνουν να εννοηθούν τα πιο εξεζητημένα μαθηματικά και τα γεωλογικά συστήματα. «Τα πιο δυνατά μυαλά και οι καλύτεροι ειδικοί έχουν συγκεντρωθεί», για τη λύση του προβλήματος, δήλωσε το αφεντικό της ΒΡ, Tony Hayward, στην πρόσφατη ακρόασή του στο Κογκρέσο: "Με εξαίρεση το διαστημικό πρόγραμμα τη δεκαετία του '60, ποτέ άλλοτε δεν είχε συσταθεί μια ομάδα τόσο ικανή και τεχνικά αποτελεσματική". Ωστόσο, αυτοί οι άνθρωποι κάνουν ότι ξέρουν ενώ δεν ξέρουν τίποτε.


»Οπως όλοι συνειδητοποίησαν μετά την έκρηξη της πλατφόρμας Deepwater Horizon, η ΒΡ δεν είχε προβλέψει καμιά αποτελεσματική λύση σε περίπτωση ατυχήματος. Όταν ρωτήθηκε γιατί η εταιρεία του δεν είχε καν μπει στον κόπο να τοποθετήσει στον πυθμένα έναν κλωβό προστασίας, ο Steve Rinehart, εκπρόσωπος της ΒΡ, απάντησε: «Υποθέτω πως κανείς δεν είχε προβλέψει την κατάσταση την οποία αντιμετωπίζουμε σήμερα». Αυτή η αδιαφορία για την πρόβλεψη μιας αποτυχίας σίγουρα προέρχεται από κάπου ψηλά. Πριν από έναν χρόνο, ο Hayward μιλώντας σε μια ομάδα φοιτητών του Χάρβαρντ, δήλωνε πως είχε στο γραφείο του μια ταμπέλα με την εξής φράση: "Αν ήσασταν σίγουροι πως δεν πρόκειται να αποτύχετε ποτέ, τι θα μπορούσε να σας προκαλέσει;". Η φράση αυτή περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο η ΒΡ και οι ανταγωνιστές της συμπεριφέρονται στον πραγματικό κόσμο.


»Ο αρχικός φάκελος έρευνας που υπέβαλε η ΒΡ στην κυβέρνηση πριν από την εξόρυξη του Deepwater Horizon διαβάζεται σαν μια ελληνική τραγωδία για την ανθρώπινη αλαζονεία.


»Ακόμη και στις περιπτώσεις πετρελαιοκηλίδας -αναφέρεται στον φάκελο- η περιβαλλοντική καταστροφή θα είναι ελάχιστη. Παρουσιάζοντας τη φύση σαν έναν προβλέψιμο και ανεκτικό σύντροφο, η αναφορά εξηγεί πώς σε περίπτωση τυχαίας ρύπανσης: «Τα ρεύματα και η μικροβιακή δράση θα εξοστράκιζαν το πετρέλαιο από το νερό και θα διέλυαν τα συστατικά του σε ανεπαίσθητα επίπεδα». Οι επιπτώσεις στην πανίδα, αφ' ετέρου, «δεν θα ήταν θανατηφόρες» λόγω της «ικανότητας των ψαριών και των οστρακοειδών να αποφεύγουν τα στρώματα ρύπανσης και να μεταβολίζουν τους υδρογονάνθρακες».


»Αλλά και ότι σε περίπτωση ατυχήματος, θα υπήρχε «ένας πολύ μικρός κίνδυνος για τις ακτές», λόγω της έγκαιρης δράσης της εταιρείας, καθώς και της απόστασης των 70 χιλιομέτρων της πλατφόρμας από την ακτή. Εδώ πρόκειται για την πιο εντυπωσιακή δήλωση της αναφοράς. Σ' έναν κόλπο που συχνά πνέουν άνεμοι με ταχύτητα μεγαλύτερη από 60 χιλιόμετρα την ώρα, χωρίς να υπολογίσουμε τους τυφώνες, η ΒΡ έλαβε ελάχιστα υπ' όψιν της τη δύναμη του κύματος και των ανέμων, ώστε δεν σκέφτηκε πως ένα στρώμα πετρελαίου μπορεί τάχιστα να φτάσει έως τις ακτές.


»Μια τόσο αισχρή παράλειψη δεν θα μπορούσε να γίνει αποδεκτή, αν η ΒΡ δεν είχε ενημερώσει μια πολιτική τάξη που επιθυμούσε να ακούσει πως στο εξής η φύση έχει εντελώς υποταχθεί στον άνθρωπο. Οι "εύκολες" εξορύξεις αποτέλεσαν την πολιτική που υιοθέτησε το Ρεπουμπλικανικό κόμμα από τον Μάιο του 2008. Ενώ η τιμή της βενζίνης έφτανε στα ύψη, ο συντηρητικός ηγέτης Newt Gingrich έβγαλε το σύνθημα: "Drill Here, Drill Now, Pay Less", δηλαδή "εξορύξεις από εδώ, εξορύξεις τώρα και πληρώνουμε αργότερα". Εξαιρετικά δημοφιλής, η εκστρατεία υπέρ των εξορύξεων αδιαφόρησε για μελέτες, σύνεση και μετρημένες ενέργειες. Ο Gingrich είχε στο μυαλό του πως οι εξορύξεις σε όποιο σημείο θα μπορούσε να βρεθεί πετρέλαιο ή φυσικό αέριο ήταν ένας αλάθητος τρόπος για να πέσουν οι τιμές στα βενζινάδικα, για να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας και για να δώσει ένα χαστούκι στους Αραβες. Με αυτόν τον τριπλό στόχο, ποιος νοιάζεται για το περιβάλλον; Ο δε Ομπάμα ήταν αλλού. Τρεις εβδομάδες πριν από την έκρηξη στην πλατφόρμα, ανήγγειλε πως επέτρεπε τις υπεράκτιες εξορύξεις σε ορισμένες προστατευμένες περιοχές της αμερικανικής ακτογραμμής.


»Κατά τις πρώτες ημέρες της καταστροφής, ο Hayward διαλαλούσε: «Ο ωκεανός είναι τεράστιος: θα ξεπεράσει αυτό το πλήγμα», ενώ ο εκπρόσωπος της εταιρείας, John Curry, έλεγε με στόμφο πως τα μικρόβια θα κατασπαράξουν το σύνολο του πετρελαίου που είχε διαχυθεί στη θάλασσα, γιατί η φύση «είναι έτοιμη να βοηθήσει στην επίλυση του προβλήματος». Ωστόσο, η φύση δεν έπαιξε το παιχνίδι. Η πηγή που ανέβλυζε από τον βυθό της θάλασσας σάρωσε όλα τα φράγματα, κλωβούς και άλλα συστήματα για τον περιορισμό της ροής του πετρελαίου που είχε τοποθετήσει η ΒΡ. Οι άνεμοι και τα θαλάσσια ρεύματα περιφρόνησαν τα θλιβερά πλωτά φράγματα.


«Τους είχαμε προειδοποιήσει», λέει ο πρόεδρος των αλιέων οστρακοειδών της Λουιζιάνας: «Το πετρέλαιο θα περάσει πάνω από τα φράγματα ή θα ξεφύγει κάτω από αυτά». Και αυτό ακριβώς συνέβη. Ο θαλάσσιος βιολόγος Rick Steiner, που παρακολουθεί στενά την επιχείρηση καθαρισμού, εκτιμά πως 70-80% των τοποθετημένων φραγμάτων δεν χρησιμεύουν σε τίποτα.


»Τέλος, υπάρχει η αμφιλεγόμενη υπόθεση των χημικών καθαριστικών ουσιών: σχεδόν 4 εκατομμύρια λίτρα από αυτά τα προϊόντα εκχύθηκαν από την ΒΡ, με τη συνηθισμένη της άνεση, στον ωκεανό. Όμως ελάχιστες δοκιμές έγιναν και δεν γνωρίζουμε καθόλου τι μπορεί να προκαλέσει στη θαλάσσια πανίδα αυτή η τεράστια ποσότητα πετρελαίου που διαχύθηκε στον ωκεανό.


»Φαίνεται πως τελικά αυτή η καταστροφή μάς ανοίγει τα μάτια σε μια πραγματικότητα: η Γη δεν υπήρξε ποτέ μια μηχανή».

[ΠΗΓΗ: ΒΙΚΗ ΤΣΙΩΡΟΥ, ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ]