Δευτέρα, 20 Φεβρουαρίου 2017

ΠΟΛΛΑ ΤΑ ΔΕΙΝΑ αλλά «ΟΥΔΕΝ ΑΝΘΡΩΠΟΥ ΔΕΙΝΟΤΕΡΟΝ ΠΕΛΕΙ» (με ερωτηματικό, θαυμαστικό και αποσιωπητικά…)

Αρχικά, ας σκεφτούμε την αποφθεγματική παραπάνω ρήση του Σοφοκλή (από την Αντιγόνη του). Κι ας συμφωνήσουμε ότι, πράγματι, θαυμαστή και φοβερή, είναι από τότε μέχρι σήμερα, η «δεινότητα» του ανθρώπου να εφευρίσκει «εργαλεία» και «μηχανές» που αλλάζουν άρδην τα δεδομένα της ζωής του…

(μεσολαβεί κενό και μεγάλο χρονικό άλμα…)

Φαίνεται, όμως, πως παράλληλα και «εν αγνοία του»(;) ελευθέρωνε μηχανισμούς που έκαμναν πιο εύκολο τον εξανδραποδισμό του (πολλοί το λένε αλλοτρίωση).  Και το πιο εντυπωσιακό σημείο στην πορεία κατακτήσεων και αλλαγών, σταθμός στις ΛΕΞΕΙΣ και τα ΠΡΑΓΜΑΤΑ, ήταν ένα άλλο «Δένδρο της γνώσης του καλού και του κακού» (με αντίδωρο τον Απαγορευμένο Καρπό του): η αντίληψη  για τον κόσμο μπορεί να μεταφέρεται ως εικόνα στο «σκληρό δίσκο της διαρκούς μνήμης» (μπορεί και στην ειδική εκείνη περιοχή που την είπαν υποσυνείδητο)  με κάποιο πλάγιο τρόπο, χωρίς τη μεσολάβηση των αισθήσεων. «Μονοπάτι» πλάγιο και πονηρό που παρακάμπτει  τον ευθύ δρόμο της γνώσης.

Το πιο τρομακτικό εύρημα των σύγχρονων επιστημών για τη διαδικασία αυτή της γνώσης είναι πως οι εικόνες/ παραστάσεις για τον Κόσμο και τους Κανόνες του εισχωρούν στο υποσυνείδητό χωρίς κάποιο υποτυπώδη λογικό έλεγχο κι από κει, πανταχού παρούσες, προσδιορίζουν πλαγίως τη συμπεριφορά μου π.χ. για «τη γραβάτα που θα διαλέξω», για τα χρώματα με τα οποία θα ντύσω την Άνοιξη μου, για τις μουσικές με τις οποίες θα τα συνοδέψω, για τις ξανθιές που ενδόμυχα θα επιθυμώ υποτιμώντας ωστόσο την ευστροφία τους…  (χα, χα, χα…)

(και φτάνοντας αισίως στα χρόνια της χολέρας των μνημονίων…)

… για το μνημόνιο που είναι αναγκαίο κακό και δεν πρέπει ούτε μπορώ να το αμφισβητήσω… και τα λοιπά και τα λοιπά…
Άλλη μια «δαγκωνιά» στο «μήλο της γνώσης» και θα βλέπω με άλλο τρόπο αυτό που από καιρό υποψιαζόμουνα για τις πλασματικές/ τεχνητές ανάγκες που, πρώτα, μ’ έκαναν να τις πιστέψω ως πραγματικές κι ύστερα να τις βάλω κορώνα στον κόσμο των αξιών μου…

Δηλαδή, είναι βέβαιο πια, πως  δυνατότητα του ανθρώπινου μυαλού να εξαπατά τον εαυτό του είναι αναδρομική κι ατέρμονη...
Ο μηχανισμός αυτός είναι βαθιά χτισμένος στις αντιληπτικές, διανοητικές, συναισθηματικές κι ενστικτώδεις δυνατότητες του ανθρώπινου όντος. Το μόνο που κάνει η τεχνολογία είναι να υλοποιεί και στον κόσμο των τεχνημάτων αυτή την ενσωματωμένη του ιδιότητα και φυσικά να την προεκτείνει, να την αναβαθμίζει και να την τελειοποιεί.

Αλλά ας μην ξεγελιόμαστε άλλο... ο κόσμος της τεχνολογίας είναι ένας ριζικά διαφορετικός κόσμος, προέκταση και υλοποίηση της ίδιας συνειδησιακής καμπύλης του ιστορικού Συνειδέναι…

ΟΠΟΤΕ; θρυμματίζοντας την πραγματικότητα, θα καταγραφεί ως κραυγή «μοιραίου» η διαπίστωση του Wittgenstein; 
πράγματι «τα μεγάλα προβλήματα της ζωής δε λύνονται στην επιφάνεια, αλλά μονάχα στο βυθό. Σε επιφανειακές διαστάσεις παραμένουν άλυτα»; (κι άλλο ερωτηματικό, θαυμαστικό και αποσιωπητικά…)
Τώρα, λοιπόν, που αρχίζω να καταλαβαίνω ότι η γνώση αυτή για τη δύναμη της «υποσυνείδητης εικόνας» είναι από καιρό το βασικό εργαλείο στα χέρια της επικοινωνιακής πολιτικής του άδικου λόγου της εξουσίας και, το ξέρω καλά, ότι μια τέτοια δύναμη εξουσιαστικής γλώσσας μπορεί να μεταβάλλει, σε αγέλες προδομένων παλιάτσων τα ανθρώπινα πλάσματα (τη στιγμή μάλιστα που αυτό μπορεί να συμβαίνει σήμερα περισσότερο ίσως από κάθε άλλη φορά, αφού σήμερα περισσότερο από κάθε άλλη φορά η εξουσία έχει μελετήσει και έχει αναγάγει σε επιστήμη αυτόν τον τρόπο διοίκησης), σηκώνω τα χέρια και σου κραυγάζω κύριε καθηγητά, ειδήμονα στοχαστή, ιθύνων νου, φιλόσοφε της ιδέας του Αγαθού και ανήσυχο πνεύμα του ανθρωπισμού:

ΚΑΘΑΡΣΗ, ΚΑΘΑΡΣΗ, ΚΑΘΑΡΣΗ, ΚΑΘΑΡΣΗ (δι’ ελέου και φόβου περαίνουσα την τοιούτων παθημάτων…)

Δεν μου αρκεί που ξύπνησα ένα πρωί και συνειδητοποίησα ότι οι σκιές που βλέπω στο βάθος της σπηλιάς δεν είναι ο αληθινός κόσμος. Αυτό είναι πολύ σημαντικό, αλλά είναι μόνο το πρώτο μισό βήμα. Πρέπει επειγόντως να βρω κατάλληλο κι αντίστοιχο «πρόγραμμα», (anti-Virus, antimalware),  που θα με βοηθήσει να ξεριζώσω δια παντός τους «ιούς» της σκέψης, τα έτοιμα σχήματα δηλαδή, τα στερεότυπα, τις αυθαίρετες και βεβιασμένες γενικεύσεις. Ζητείται επειγόντως  «Προμηθέας με φωτιές» που θα καίει πάσης φύσεως σκοτάδια μεσαιωνικά! Ζητείται ΤΟ ΦΩΣ ΠΟΥ ΚΑΙΕΙ!!!  (γιατί, τελικά, όπως φαίνεται, μόνο ο Ποιητής μένει να ξεσκεπάζει τη φθορά του εκμεταλλευτικού αστικού καθεστώτος και να οραματίζεται το φως που θα φωτίζει το δρόμο των δεσμωτών του σπηλαίου και με τη φωτιά του λόγου και τη σαρκαστική ειρωνεία θα καίει το εποικοδόμημα του αντιδραστικού κοινωνικού καθεστώτος- ΒΑΡΝΑΛΗΣ βέβαια)

Τα αίτια λοιπόν της κρίσης της γλώσσας (και της γλώσσας της εξουσίας) παραπέμπουν στα αίτια της κρίσης της παιδείας, τα οποία με τη σειρά τους παραπέμπουν στην κρίση του ανθρώπου. Ένας φαυλεπίφαυλος κύκλος, που αν κι αυτός είναι κάτω από το διακριτικό έλεγχο των διαχειριστών της εξουσίας, τη βάψαμε, κύριε καθηγητά. Λες, και πάλι, το δίκιο να είναι με το μέρος των Ποιητών; «Σ’ όλες τις γλώσσες το αδύνατον διαρκεί… Μετρά εκείνο που μένει. Το ίδιο που δεν βρίσκεται ποτέ μέσα στο άθροισμα. Μπορεί με ευθείες να χαράζεται ο Μεσημβρινός αλλ΄ η αλήθεια πάντοτε με τεθλασμένες. Λιγότερο από νου και περισσότερο από χουν είναι η δεύτερη και η τρίτη μέσα μας υπόσταση» (Οδυσσέας Ελύτης, Δυτικά της λύπης)

(ίσως) «Υπεροψία και μέθην; Όχι όμως – μάλλον σαν κατανόησι της ματαιότητος των μεγαλείων»; Πάντα επίκαιρο το δίλημμα του ποιητή Φερνάζη, που επινόησε ο Καβάφης στον «ΔΑΡΕΙΟ» του, για να μας πει μ’ άλλο τρόπο εκεί, πως οι ΒΑΡΒΑΡΟΙ δεν υπάρχουν! Ήταν κι αυτοί ένα καλοφτιαγμένο ΑΛΛΟΘΙ πίσω από το οποίο κρύψαμε επιμελώς τη χρόνια αδράνεια μας, το πρόσχημα των ΜΟΙΡΑΙΩΝ που θα περιμένουν εσαεί  «άνωθεν» το Μεσσία της σωτηρίας τους. Κι έτσι η κραυγή ΚΑΘΑΡΣΗ (που λέγαμε πιο πάνω) θα παραμένει άναρθρη (και χωρίς επιστροφή ήχου!!!):
«που ’σαι νιότη που ’δειχνες πως θα γινόμουν άλλος»

ΟΠΟΤΕ; (να αφήσουμε την τύχη μας στους Ποιητές, σ’ αυτούς τους Υποπτους Θαυματοποιούς που πυροβολούν τις Λέξεις και γίνονται Πουλιά; Στο ζαβό το ριζικό ή στο θεό που μας μισεί;)
(εγώ ψηφίζω δαγκωτό ΠΟΙΗΣΗ, που μπορεί να διαφέρει απ’ τα άλλα «όπλα» των σημερινών Μοιραίων μόνο στον τύπο είναι όμως τελικά το πιο αυθεντικό και αμόλυντο απ’ τα παράσιτα του νόθου «πολιτισμού»)
Ναι, μόνη χαραμάδα φωτός η Ποίηση: «γι’ αυτό, σου λέω, ας εγκιβωτιστούμε σ’ ένα Ποίημα, κι όπως περπατάμε, ας το αφήσουμε να πέσει, τάχα, κατά τύχη στο δρόμο. Αύριο, μεθαύριο θα το βρουν ξεθωριασμένο απ’ τη βροχή και τότε θα ’χει πάρει όλο το νόημά του» (Τάσος Λειβαδίτης)
 «Όσοι από σας βαρεθήκατε πια στον κόσμο αυτόν τον άδικο και τον βλακώδη να άγεσθε και να φέρεστε από τους ψεύτες, από τους σοφιστάς και λαοπλάνους…
… όσοι πια βαρεθήκατε οι δεσμοφύλακές σας σαν τόπια ταλαίπωρα να σας εξαποστέλλουν εις τον Καϊάφα και πριν από αυτόν στον Άννα, προσμένοντας να έλθει η Ώρα η χρυσαυγής, η πολυύμνητος κι ευλογημένη, όσοι πιστοί, όσοι ζεστοί, όσοι την σημερινήν ελεεινήν πραγματικότητα να αλλάξετε ποθείτε, προσμένοντας να έλθει η Ώρα, όσοι πιστοί, όσοι ζεστοί, ελάτε κι ας ανακράξωμεν μαζί (νυν και αεί) σαν προσευχή και σαν παιάνα, ας ανακράξωμεν μαζί, με μια φωνή, με μια φωνή – ΟΚΤΑΝΑ! (Ανδρέας Εμπειρίκος)



(Υστερόγραφο): ΤΕΛΙΚΑ ΜΑΣ ΨΕΚΑΖΟΥΝ ή ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΟΥΝ ΤΗΝ ΚΑΘΕ ΜΑΣ ΚΙΝΗΣΗ; (έτσι κι αλλιώς, όπως το λέει κι ο ποιητής, «μόνο τα αστέρια είναι αλεξίσφαιρα! Με τέτοια όνειρα εκεί κάτω, σίγουρα θα φας το κεφάλι σου» (Κώστας Κρεμμύδας)
ΡΗΤΟΡΙΚΟ ΕΡΩΤΗΜΑ: (με έτοιμη απάντηση στο βίντεο που ακολουθεί):  Να αισθανθώ θαυμασμό και υπερηφάνεια για τον Έλληνα κατασκευαστή ή να αισθανθώ τρόμο για την ανάπτυξη της τεχνολογίας; (Κι άσε τον Ποιητή να φαντάζεται ότι χρειάζεται μεγάλη απόσταση και ανάλογο εύρος για να αντιμετωπίσουμε το φαινόμενο της ζωής και να ερμηνεύσουμε σωστά όλα της τα μυστήρια. Κι ας προσπαθούσαν αιώνες τώρα, γλύπτες και ζωγράφοι, συγγραφείς και φιλόσοφοι, ποιητές και μουσικοί, όλοι μαζί, όσοι έχουν λυτές τις πέδες της καθημερινής τριβής, αυτό το φως να εξαργυρώσουν και να το θεωρήσουν πραγματικό συστατικό της δεύτερης και αληθινής τάξης του κόσμου. Ήταν, λοιπόν, τόσο βαθιά νυχτωμένοι;)

ΚΑΤΑΚΛΕΙΔΑ/ συμπέρασμα Α-ΠΟΡΙΑΣ και φωτογραφία:

Οι άνθρωποι βιάζονται: έγνοιες, βιοτικές συνθήκες, όνειρα, συμβιβασμοί -πού καιρός να γνωρίσουν τη ζωή τους... – η φωτογραφία που συνοδεύει τη μακροσκελή ανάρτηση έχει την υπογραφή:  Misha Gordin the new crowd) 

Δευτέρα, 13 Φεβρουαρίου 2017

ΑΚΡΟΒΑΤΩΝΤΑΣ ΜΕΤΑΞΥ ΚΑΡΔΙΑΣ ΚΑΙ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ (πώς δημιουργούνται τα σφοδρά σαρκικά και ρομαντικά πάθη; Βιολογία ΕΝΑΝΤΙΟΝ Άγιου Βαλεντίνου):

Απ' ό,τι φαίνεται, η ερωτική συμπεριφορά μας παραπαίει διαρκώς και ισορροπεί επικίνδυνα μεταξύ βιολογικής αιτιότητας και παραληρηματικών «ρομαντικών» παθών. Τότε, όμως, πόσο συνειδητή μπορεί να θεωρείται η επιλογή του ερωτικού μας συντρόφου και τι την καθορίζει; H δημιουργία μιας ερωτικής σχέσης όσο και η σφοδρότητα ή η διάρκεια των ερωτικών μας παθών, ακόμη και η αγάπη ή η πολύχρονη φροντίδα για τον/τη σύντροφό μας, αποτελούν εκδηλώσεις του ανθρώπινου ερωτισμού. Εκδηλώσεις που διαμορφώνεται όχι μόνο από το κοινωνικό, πολιτισμικό περιβάλλον αλλά και από εγγενείς και πανανθρώπινους βιολογικούς, βιοχημικούς παράγοντες οι οποίοι δρουν –άλλοτε ενισχυτικά και άλλοτε κατασταλτικά– πάνω σε συγκεκριμένα ερωτικά «κέντρα» στο εσωτερικό του εγκεφάλου μας. Στην έρευνα των βιοχημικών και εγκεφαλικών προϋποθέσεων της ερωτικής μας συμπεριφοράς έχει συντελεστεί τις τελευταίες δεκαετίες μια ανατροπή: εκεί όπου οι ρομαντικοί μιλούσαν για τα πάθη της «καρδιάς», οι σύγχρονες νευροεπιστήμες μιλούν για εγκεφαλικές διεργασίες. Γεγονός που έχει οδηγήσει στη ριζική αναθεώρηση πολλών ιδεοληπτικών προκαταλήψεών μας περί έρωτος… Διαβάστε στο άρθρο που ακολουθεί πώς εξηγεί η επιστήμη τα σφοδρά ρομαντικά και ερωτικά πάθη και δείτε μ’ άλλο μάτι τη μεγάλη σπουδαιότητα που έχουν το σεξ και οι ερωτικές σχέσεις στη ζωή μας. Αλλά, όσο αλήθεια κι αν κρύβει η επιστημονική διαπίστωση ότι πίσω από τις περίπλοκες και χρονοβόρες ερωτοτροπίες δύο ανθρώπων ελλοχεύουν ενδογενείς βιολογικοί παράγοντες, μήπως τελικά περισσότερο δίκιο είχε ο γάλλος σοφός Πασκάλ όταν υποστήριζε ότι «η καρδιά έχει τη δική της λογική, για την οποία η Λογική δεν έχει ιδέα;»

Πώς εξηγούνται τελικά τα σφοδρά ρομαντικά και ερωτικά μας πάθη;
Σήμερα, γνωρίζουμε ότι η σφοδρή και ακατανίκητη ερωτική έλξη που νιώθουμε για κάποιον ή κάποια ρυθμίζεται –χωρίς οι ίδιοι να το συνειδητοποιούμε!– από την εκρηκτική παραγωγή μεγάλων ποσοτήτων τεστοστερόνης, ενώ η έκσταση και η ηδονή που βιώνουμε κατά τη διάρκεια των ερωτικών μας περιπτύξεων καθορίζεται πρωτίστως από την ποσότητα ντοπαμίνης που εκκρίνεται στον εγκέφαλό μας, σε συνδυασμό με τα χαμηλά επίπεδα σεροτονίνης. Όσο για τη μετεξέλιξη μιας πρόσκαιρης σεξουαλικής συνεύρεσης σε μόνιμη και ανθεκτική στον χρόνο ερωτική σχέση, αυτή συνοδεύεται πάντα από την αυξημένη συγκέντρωση και τη σταθερή παραγωγή στον εγκέφαλο δύο άλλων ερωτικών ορμονών: της ωκυτοκίνης και της βασοπρεσίνης.

Αυτά τα δύο «μόρια του έρωτα» εκκρίνονται μαζικά κατά τις ερωτικές συνευρέσεις μας και συγκεντρώνονται κυρίως στον επικλινή πυρήνα, μια εγκεφαλική δομή που παίζει καθοριστικό ρόλο στη δημιουργία αισθημάτων ικανοποίησης. Και όπως διαπιστώθηκε, μέσω πειραμάτων, η μικρή ή μεγάλη συγκέντρωση αυτών των μορίων στον εγκέφαλό μας επηρεάζει όχι μόνο την ερωτική ικανοποίηση αλλά και το πόσο πιστοί θα είμαστε στον ή την ερωτικό/ή μας σύντροφο!
Πώς εξηγούνται τελικά τα σφοδρά ρομαντικά και ερωτικά μας πάθη; Απ' ό,τι φαίνεται, η ερωτική συμπεριφορά μας παραπαίει διαρκώς και ισορροπεί επικίνδυνα μεταξύ βιολογικής αιτιότητας και παραληρηματικών «ρομαντικών» παθών.

Τότε, όμως, πόσο συνειδητή μπορεί να θεωρείται η επιλογή του ερωτικού μας συντρόφου και τι την καθορίζει; Όπως συμβαίνει με τα περισσότερα θηλαστικά, και οι άνθρωποι αφιερώνουν πολύ χρόνο στην προετοιμασία και την ικανοποίηση των ερωτικών τους αναγκών, αφού αυτό αποτελεί την αναγκαία προϋπόθεση για την επιτυχή αναπαραγωγή τους. Εξ ου και η μεγάλη σπουδαιότητα που έχουν το σεξ και οι ερωτικές σχέσεις στη ζωή μας.

Καμιά έκπληξη λοιπόν για το γεγονός ότι πίσω από τις περίπλοκες και χρονοβόρες ερωτοτροπίες που οδηγούν στην πολυπόθητη ερωτική συνεύρεση δύο ανθρώπων, κρύβονται «ενδογενείς» βιολογικοί παράγοντες που χρειάστηκαν εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια για να διαμορφωθούν.

Η σύγχρονη επιστημονική-ορθολογική σκέψη διατείνεται ότι είναι σε θέση να αλλάξει τον τρόπο που σκεφτόμαστε ή βιώνουμε κάθε ερωτική σχέση. Μήπως όμως, εν τέλει, είχε δίκιο ο Γάλλος σοφός Μπλεζ Πασκάλ, όταν υποστήριζε ότι «η καρδιά έχει τη δική της λογική, για την οποία η Λογική δεν έχει ιδέα»;


ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΗ ΤΩΝ ΕΡΩΤΙΚΩΝ ΠΑΘΩΝ («Το Νόημα του Έρωτα», ένα βιβλίο της Sue Johnson για την επαναστατική νέα επιστήμη των ρομαντικών σχέσεων):  
Έχει, νομίζουμε, μεγάλο επιστημονικό –αλλά και κοινωνικό!– ενδιαφέρον το πώς μεταφράζουν τις πρόσφατες επιστημονικές ανακαλύψεις περί έρωτος οι «καθ’ ύλην αρμόδιοι», δηλαδή οι διάφοροι ψυχολόγοι και ψυχοθεραπευτές. Πώς οικειοποιούνται τις νέες νευροεπιστημονικές κατακτήσεις και, κυρίως, μπορούν αυτές να αλλάξουν την παραδοσιακή επαγγελματική τους προσέγγιση;
Ιδιαιτέρως αποκαλυπτικές απαντήσεις σε αυτά τα ερωτήματα μας προσφέρει το ενδιαφέρον βιβλίο «Το νόημα του έρωτα» που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Gutenberg. Γραμμένο από την Dr. Sue Johnson, μια επιτυχημένη Αμερικανίδα κλινική ψυχολόγο, η οποία έγινε παγκοσμίως γνωστή για την επινόηση ενός νέου μοντέλου θεραπείας των ερωτικών σχέσεων.

Πρόκειται για τη «Συγκινησιακά Εστιασμένη Θεραπεία» (ή EFT), η οποία, όπως διατείνονται οι δημιουργοί της, «παρουσιάζει επιτυχία 70%-75% και έχει δημιουργήσει ευτυχισμένα ζευγάρια σε περισσότερες από είκοσι πέντε χώρες στον κόσμο». Ιδού πώς παρουσιάζει η ίδια τα βασικά συμπεράσματα του βιβλίου, που συνοψίζουν τριάντα χρόνια ψυχοθεραπευτικών εμπειριών:

«Η αγάπη είναι ένας βασικός κώδικας επιβίωσης, ότι ένα ουσιαστικό έργο του εγκεφάλου μας ως θηλαστικών είναι να κατανοούμε και να ανταποκρινόμαστε στους άλλους και ότι η ικανότητά μας να βασιζόμαστε στους άλλους είναι αυτή που μας κάνει δυνατούς». Επομένως, συνεχίζει η συγγραφέας, «η απόρριψη και η εγκατάλειψη είναι ενδεικτικά σημεία κινδύνου που μας βυθίζουν σε πραγματικό σωματικό πόνο, ότι το σεξουαλικό πάθος και οι καινοτομίες είναι υπερτιμημένα».

Αυτό που έχει ενδιαφέρον δεν είναι βέβαια αυτές οι κοινότοπες και κάθε άλλο παρά πρωτότυπες διαπιστώσεις της δημώδους ψυχολογίας, αλλά η φιλότιμη προσπάθεια που καταβάλλει η συγγραφέας να τις θεμελιώσει πάνω στις πρόσφατες και επαρκώς επιβεβαιωμένες ανακαλύψεις των Νευροεπιστημών. Επιβεβαιώνοντας έτσι το γεγονός ότι σήμερα: Κάθε λόγος περί έρωτος οφείλει να αναφέρεται και παραπέμπει αναγκαστικά στον ερωτικό εγκέφαλο που τον γεννά!

Ο βαθύτερος, όμως, στόχος του βιβλίου δεν είναι να προσφέρει στους αναγνώστες μια εύπεπτη εκδοχή των νέων επιστημονικών ανακαλύψεων, αλλά να προτείνει τρεις ψυχοθεραπευτικές στρατηγικές για τον χειρισμό των συναισθηματικών αναγκών και των φόβων που γεννώνται από τη συνήθως ανικανοποίητη ανάγκη μας για ουσιαστική ερωτική δέσμευση.

[Το άρθρο και τις άλλες πληροφορίες υπογράφει ο Σπύρος Μανουσέλης στην Εφημερίδα των Συντακτών]

Δευτέρα, 6 Φεβρουαρίου 2017

ΔΙΩΓΜΟΣ ΤΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΑΡΑΔΕΙΣΟ ΤΗΣ ΠΑΙΔΙΚΗΣ ΗΛΙΚΙΑΣ (ως πότε θα θυσιάζουμε το παρόν των παιδιών για το συμφέρον –δήθεν- του μέλλοντός τους;)

Η ΚΟΥΛΤΟΥΡΑ ΤΗΣ «ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ ΤΟΥ ΠΑΡΑΚΑΤΩ»: έχουμε λοιπόν τους νηπιαγωγούς εκείνους που μαθαίνουν τα παιδία ανάγνωση και γραφή πριν την ώρα τους ώστε να είναι προετοιμασμένα όταν πάνε στο δημοτικό, τους δασκάλους εκείνους που βάζουν υπερβολική δουλειά για το σπίτι με φωτοτυπίες και οδηγίες προς τους γονείς πώς θα προετοιμάσουν τα παιδιά τους με τη δικαιολογία ότι… «στο Γυμνάσιο ζορίζουν πολύ τα πράγματα», έχουμε και τους καθηγητές του Γυμνασίου, εκείνους που προτρέχοντας διδάσκουν και ύλη του Λυκείου αφού «εκεί κάποια πράγματα θεωρούνται δεδομένα ότι πρέπει να τα ξέρετε ήδη» και τέλος είναι και οι καθηγητές εκείνου του Λυκείου που κάνουν φροντιστήριο στο σχολείο αφού μοναδικός στόχος του σχολείου είναι «η άριστη προετοιμασία για τις εισαγωγικές εξετάσεις στο Πανεπιστήμιο». Είπατε κάτι για στόχους που να έχουν σχέση με… Μόρφωση, με Καλλιέργεια Πνεύματος και Κριτικής Ικανότητας; Στις άγνωστες λέξεις ή στις καλένδες και η Ανθρωπιστική Παιδεία!.. Ποια Αντιγόνη και ποιος Επιτάφιος… Και οι γονείς, βέβαια, στον βωμό του «υγιούς» ανταγωνισμού (ευγενή άμιλλα τη λένε!...)  όπου το δικό τους παιδί θα πρέπει να εκκινήσει από καλύτερη αφετηρία, πιστεύουν ακράδαντα πως σωστοί εκπαιδευτικοί είναι μόνο εκείνοι που συστηματικά «στρώνουν» τα παιδιά τους για τα παρακάτω και ανίδεους ή τεμπέληδες τους λίγους εκείνους που διαχωρίζουν τη θέση του από αυτό το σινάφι και «περί άλλα τυρβάζουν». Ψιλά γράμματα τα διδάγματα του διαφωτισμού και απόφθεγμα για αποστήθιση (άρα με μουσειακή αξία) ρήσεις σαν  αυτή του Ζαν Ζακ Ρουσσώ: «δεν θα είμαστε σε θέση να δημιουργήσουμε σοφούς, αν πρωτύτερα δεν τους έχουμε αφήσει να μεγαλώσουν στην κατάσταση της φυσικής τους αγριότητας».    Λεπτομέρειες ασήμαντες και οι εκθέσεις διεθνών οργανισμών που αξιολογούν αρνητικά  τα εκπαιδευτικά μας προγράμματα και την αποτελεσματικότητά τους.  Δεν θα πρέπει να υπάρχει άλλο παράδειγμα χώρας ανάμεσα στην οποία οι εισαγωγικές εξετάσεις για τα ΑΕΙ να παίζουν τόσο καθοριστικό ρόλο και ουσιαστικά να καθορίζουν από την αρχή μέχρι το τέλος την όλη εκπαιδευτική διαδικασία. Στο κείμενο που ακολουθεί αναλύεται η νοσηρή εκπαιδευτική μας πραγματικότητα στις ενότητες: «Μύθοι για τη σχολική ετοιμότητα του παιδιού», «Τα παιδιά στη χώρα μας όλη μέρα εκπαιδεύονται», «Πώς να μεγαλώσεις όταν δεν έχεις υπάρξει ποτέ μικρός», «Το παιχνίδι ως πρόβα ενηλικίωσης», «Τα παιδιά δεν είναι το παιχνίδι των ενήλικων» -    (ART BOOK Alicia-Martin)   

  

Η ΣΧΟΛΙΚΗ ΕΤΟΙΜΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ:
Είναι καταστροφικό να μην λαμβάνουμε υπόψη μας στην εκπαιδευτική διαδικασία τη «σχολική ετοιμότητα» του παιδιού δηλαδή το τι μπορεί να μάθει το παιδί στα διάφορα στάδια της ανάπτυξής του. Οι εκπαιδευτικές βαθμίδες (νηπιαγωγείο, δημοτικό, γυμνάσιο, λύκειο) έχουνε να κάνουν ακριβώς με την «σχολική ετοιμότητα» του παιδιού. Παράδειγμα: όταν ένα παιδί είναι νοητικά σε θέση να μπορεί να κάνει λογικές πράξεις είναι η ώρα που θα πάει στο δημοτικό(6-7 ετών) και όταν ένα παιδί είναι νοητικά σε θέση να έχει αφαιρετική σκέψη είναι η ώρα που θα πάει στο γυμνάσιο(12 ετών). Οποιαδήποτε προσπάθεια του παιδιού να μάθει κάτι «πριν την ώρα του» ακόμα και αν δεν αποτύχει-που είναι το πιο πιθανό- είναι άκρως επιβαρυντική για το παιδί το οποίο πληρώνει το κόστος πολύ ακριβά. Είναι προτιμότερο να μάθει ένα παιδί να διαβάζει ένα χρόνο αργότερα από το να του δημιουργηθεί αποστροφή για το διάβασμα. Φυσικά όλα γίνονται για την βελτίωση της επίδοσης με οποιοδήποτε κόστος. Όμως όταν η επίδοση είναι προϊόν εξαναγκασμού οδηγεί στην αμαύρωση της ψυχής και στο στένεμα της όψης που έχουν τα παιδιά για τον κόσμο και αυτό πρέπει να το λάβουμε σοβαρά υπόψη μας.

ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΣΤΗ ΧΩΡΑ ΜΑΣ ΟΛΗ ΜΕΡΑ ΕΚΠΑΙΔΕΥΟΝΤΑΙ:
Ως συνέπεια των παραπάνω αναπόφευκτα φτάνουμε στην παράταση της σχολικής ζωής των παιδιών και σε μια δεύτερη απογευματινή βάρδια. Δηλαδή ουσιαστικά μιλάμε για παιδιά που εκπαιδεύονται σχεδόν όλη μέρα και οτιδήποτε κάνουν έχει σχεδόν πάντα να κάνει με την μαθητική τους ιδιότητα. Τι γίνεται όμως με την παιδική τους φύση; Δεν έχουν χρόνο ούτε να παίξουν, ούτε να κάνουν κάτι που τα ευχαριστεί . Πρόκειται δηλαδή για παιδιά που όχι απλά δεν χαίρονται την υποτιθέμενη ανεμελιά της παιδικότητάς τους αλλά που είναι από το μεσημέρι και μετά σε ένα διαρκές τρέξιμο να προλάβουν να τα κάνουν όλα και να τα μάθουν όλα.
Ειδικά στη χώρα μας η εξωσχολική μελέτη και εκπαίδευση των παιδιών βρίσκεται σε εξωφρενικά επίπεδα. Οι ίδιοι οι γονείς αλλά και οι εκπαιδευτικοί πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι τελικά κάνουν κακό στα παιδιά φορτώνοντας τα με εργασίες και δραστηριότητες.
Αξίζει να αναφέρουμε ένα γεγονός που έλαβε χώρα στην Ισπανία τον Νοέμβριο του 2016: Οι Ισπανοί γονείς αποφάσισαν να κατέβουν σε απεργία ενάντια στις σχολικές εργασίες για όλο τον Νοέμβριο. Η ισπανική Ένωση των Συλλόγων Γονέων (CEAPA), ένα δίκτυο που καλύπτει περίπου 12.000 δημόσια σχολεία σε ολόκληρη τη χώρα, κάλεσε σε απεργία ζητώντας την κατάργηση των εργασιών τα Σαββατοκύριακα για τους μαθητές της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Ο πρόεδρος της CEAPA, δήλωσε πως οι γονείς ξεκίνησαν την πρωτοφανή αυτή πρωτοβουλία λόγω της «απόλυτης βεβαιότητας πως η εξωσχολική εργασία είναι επιζήμια για τα παιδιά, καταστρέφοντας την εξωσχολική τους ανάπτυξη». Στη χώρα μας όμως καλός εκπαιδευτικός θεωρείται εκείνος που «βάζει πολύ δουλειά στους μαθητές για το σπίτι».

ΠΩΣ ΝΑ ΜΕΓΑΛΩΣΕΙΣ ΟΤΑΝ ΔΕΝ ΕΧΕΙΣ ΥΠΑΡΞΕΙ ΠΟΤΕ ΩΣ ΜΙΚΡΟΣ
Ο μεγάλος Γάλλος παιδαγωγός Ζαν-Ζακ Ρουσσώ έλεγε ότι: «δεν θα είμαστε ποτέ σε θέση να δημιουργήσουμε σοφούς, αν πρωτύτερα δεν τους έχουμε αφήσει να μεγαλώσουν στην κατάσταση της φυσικής τους αγριότητας». Ο Ρουσσώ προφανώς ήθελε να τονίσει τον κίνδυνο της πρόωρης ευθυγράμμισης του παιδιού με τον ενήλικο. Να το πούμε και αλλιώς: πως μπορεί κάποιος «να μεγαλώσει» όταν δεν έχει αφεθεί να υπάρξει ποτέ του μικρός;
Ας πάρουμε σαν παράδειγμα τους σημερινούς νέους μας (18 ως 25). Η πλειοψηφία τους μοιάζει να θέλει να απέχει από τα κοινωνικά και πολιτικά δρώμενα της εποχής μας. Το μόνο που θέλουν είναι να περνάνε καλά, ανέμελα. Που πήγε αυτή η νεανική ορμή που είχαν οι παλιότερες γενιές που θέλανε να επαναστατήσουν και αλλάξουν τον κόσμο; Υπάρχει μια μεγάλη διαφορά. Οι παλιότερες γενιές είχαν περάσει παιδική ηλικία και εφηβεία. Πολύ αμφιβάλλω όμως ότι συμβαίνει το ίδιο και για τους σημερινούς νέους, οι οποίοι μοιάζουν να θέλουν να αναπληρώσουν την ανεμελιά που δεν είχαν ποτέ τους γευτεί.

ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΩΣ ΠΡΟΒΑ ΕΝΗΛΙΚΙΩΣΗΣ
Αντιμετωπίζουμε λοιπόν τα παιδιά σαν αυριανούς ενήλικες. Η παιδική ηλικία, η εφηβική ηλικία θεωρούνται απλά μεταβατικά στάδια που οδηγούν στην ενήλικη ζωή. Έχουμε ξεχάσει την αξία τους. Έχοντας πειστεί ότι ο σκοπός ενός παιδιού θα πρέπει να είναι προετοιμασία του και η εκπαίδευσή του για το μέλλον και ξεχνάμε ότι η βασική του εργασία είναι να παίζει, ότι η φυσική του προδιάθεση είναι το παιχνίδι.
Τα παιδιά μέσα από το παιχνίδι μαθαίνουν για τους εαυτούς τους και για τους άλλους. Το παιχνίδι επιτρέπει στα παιδιά να αρχίσουν να αντιλαμβάνονται τον κόσμο και να προσδιορίζουν τη θέση τους μέσα σε αυτόν. Το κυριότερο είναι ότι προετοιμάζει τα παιδιά για τον κόσμο των ενηλίκων δηλαδή την ομαλή και αυθόρμητη μετάβαση σε αυτόν.
Τι είναι όμως το παιχνίδι; Το παιχνίδι είναι κάθε αυθόρμητη δραστηριότητα του παιδιού, φυσική ή διανοητική που συμβαίνει μόνο και μόνο για την ευχαρίστηση που προκαλεί. Τότε λοιπόν για πιο λόγο οι περισσότεροι γονείς και εκπαιδευτικοί υποτιμούν το παιχνίδι ως μέρος της γνωστικής διαδικασίας και διαδικασίας κοινωνικής ωρίμανσης του παιδιού και το βλέπουν μόνο ως «ένα αναγκαστικό διάλλειμα για να ξεκουραστεί το παιδί» από την διαδικασία εκπαίδευσής του; Πολλοί νηπιαγωγοί, που προφανώς γνωρίζουν πολύ καλά την αξία του παιχνιδιού στη ζωή ενός παιδιού, δέχονται την παρεμβατική επίθεση γονέων για τον χρόνο που αφιερώνουν στο παιχνίδι αφού κατά τη γνώμη τους θα έπρεπε ξοδεύεται «στο να μάθουν τα παιδιά τους γράμματα». Γενικά πάντως, και στις άλλες τις βαθμίδες επικρατεί έντονη καχυποψία σχετικά με τον παιγνιώδη χαρακτήρα που μπορεί να έχει ένα μάθημα και υποτιμούμε αντικείμενα που δεν χαρακτηρίζονται από την σοβαροφάνεια των ενηλίκων όπως οι διάφορες μορφές τέχνης (θέατρο, χορός, εικαστικές τέχνες) και η άθληση.
Πρέπει να επισημάνουμε επίσης πόσο έχουν αλλάξει τα πράγματα όσον αφορά το παιχνίδι σε σχέση με παλαιότερα. Το παιχνίδι στη φύση, το παιχνίδι στο δρόμο έχουν μειωθεί δραματικά. Αυτή όμως που είναι η πιο εντυπωσιακή αλλαγή που έχει συμβεί είναι ότι τα τελευταία χρόνια τα παιδιά παίζουν πάντα υπό την επίβλεψη ή την καθοδήγηση ενός τουλάχιστον ενήλικα. Σχεδόν ποτέ δεν παίζουν μόνα τους. Το θέμα είναι ότι η παρουσία του «επιβλέποντος» ή του «καθοδηγητή» ενήλικα δεν επιτρέπει στα παιδιά να εκφράσουν τον εαυτό τους και να εξασκηθούν με αυτό τον τρόπο στην μελλοντική τους ενηλικίωση. Σαν παραδείγματα θα αναφέρω τα εξής :
α) Δύο παιδιά σπρώχνονται στην αυλή ενός σχολείου σαν να πρόκειται να παλέψουν. Ο επιβλέπων δάσκαλος (εφημερεύων) αμέσως τους χωρίζει και τους απομακρύνει μεταξύ τους –πολλές δε φορές επιβάλει και τιμωρία. Σύμφωνα όμως με την ταξινόμηση των μορφών παιχνιδιού του πιο σημαντικού σε θέματα παιχνιδιού σύγχρονου παιδαγωγού Bob Hughes , πρόκειται για μια πολύ σημαντική μορφή παιχνιδιού (Rough and Tumble Play) , εντελώς ακίνδυνη. Αυτό το ψεύτικο μάλωμα των παιδιών έχει σαν σκοπό να τους μάθει να ελέγχουν την δύναμή τους, να μάθουν να έχουν έντονη σωματική επαφή χωρίς να καταλήγει σε βία και να εκτονώνουν μεγάλο μέρος της ενέργειάς τους. Η βιαστικές παρεμβάσεις του επιβλεπόντων είναι βασικός λόγος που τέτοια συμβάντα μελλοντικά καταλήγουν σε πραγματικούς ξυλοδαρμούς αφού τα παιδιά δεν έχουν μάθει μόνα τους να μαλώνουν «στα ψέματα».
β) Μια άλλη ανάγκη των παιδιών τα ωθεί σε μια ιδιαίτερα ωφέλιμη μορφή παιχνιδιού στην οποία θέλουν να δοκιμάσουν επικίνδυνες εμπειρίες όπως να σκαρφαλώνουν, να ισορροπούν, να ανάβουν μικρές φωτιές και πολλά άλλα που στα μάτια ενός σημερινού ενήλικα μοιάζουν εξωφρενικά επικίνδυνα παρόλο που κατά μεγάλη πιθανότητα όταν εκείνος ήταν παιδί τα έχει δοκιμάσει. Κατά τον Bob Hughes αυτή η μορφή παιχνιδιού λέγεται Deep Play. Τα παιδιά με το «βαθύ παιχνίδι» μαθαίνουν να ξεπερνούν το αίσθημα του φόβου και αναπτύσσουν ικανότητες επιβίωσης.

ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΑΙΧΝΙΔΙ ΤΩΝ ΕΝΗΛΙΚΩΝ
Το μεγάλο λάθος που κάνουμε εμείς οι ενήλικες είναι πως πιστεύουμε ότι γνωρίζουμε τις ανάγκες του παιδιού, συχνά ταυτίζοντάς τες με τις δικές μας. Δηλαδή ότι πάσχουμε από ενηλικοκεντρισμό. Στην πραγματικότητα όμως προβάλλουμε στα παιδιά τις δικές ανάγκες , τους δικούς μας φόβους και τα δικά μας όνειρα. Ξεχνάμε ότι πρόκειται για ένα εντελώς διαφορετικό και αυτόνομο κόσμο. Με αυτό τον τρόπο εμείς οι ενήλικες εμποδίζουμε να παιδιά να εξασκήσουν το θάρρος τους , την ανεξαρτησία τους και όλα τα υπόλοιπα χρήσιμα πράγματα που τα παιδιά μαθαίνουν το ένα από το άλλο μακριά από τα μάτια των ενηλίκων. Η συνεχής παρέμβαση των ενηλίκων δεν επιτρέπει στα παιδιά να είναι ο εαυτός τους αφού η παρουσία ενηλίκων τα κάνει να παίζουν ρόλους με μοναδικό κίνητρο την αποδοχή τους. Όσο εμείς οι ενήλικες τα προσφέρουμε όλα έτοιμα στα παιδιά μας τόσο αυτά δεν κάνουν βήματα ενηλικίωσης. Ας τα αφήσουμε να παίξουν χωρίς την παρουσία μας, να εξερευνήσουν, να ψάξουν τα όριά τους, να βαρεθούν και να βρίσκουν τρόπους μόνα τους να ξεπερνούν την βαρεμάρα αυτή, να ανακαλύψουν τα δικά τους ενδιαφέροντα. Ας σταματήσουμε να είμαστε εμείς οι πρωταγωνιστές στη δική τους ζωή. Γιατί πολύ φοβάμαι ότι για πολλούς από εμάς τους ενήλικες τα παιδιά μας είναι τα δικά μας παιχνίδια, οι μαριονέτες μας που χωρίς εμάς απλά στέκονται και δεν κάνουν τίποτα. Και το κυριότερο από όλα: ας επιτρέψουμε στα παιδιά μας να ζήσουν την παιδική και εφηβική τους ηλικία και ας τη χαρούμε και εμείς μαζί τους.


[Το παραπάνω κείμενο που δημοσιεύτηκε στον ιστότοπο  ipaideia υπογράφει ο φυσικός Δημήτρης Τσιριγώτης

Δευτέρα, 30 Ιανουαρίου 2017

ΣΧΟΛΙΑ για τον... "Επιτάφιο" της Αντιγόνης

«ΦΙΛΟΚΑΛΟΥΜΕΝ ΤΕ ΓΑΡ ΜΕΤ’ ΕΥΤΕΛΕΙΑΣ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΟΥΜΕΝ ΑΝΕΥ ΜΑΛΑΚΙΑΣ» (Θουκυδίδης)


Ένα σχόλιο για το εντελώς δικαιολογημένο θόρυβο που έχει ξεσπάσει πάλι σχετικά με τις… «επαπειλούμενες» αλλαγές στη δομή, στο πρόγραμμα σπουδών, στις «αντικαταστάσεις» μαθημάτων και, φυσικά (το κερασάκι στην τούρτα) στο σύστημα εξετάσεων για την εισαγωγή των μαθητών στα Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα.  Δυστυχώς στη χώρα μας έχουμε παράδοση δεκαετιών σε «αλλεπάλληλες μεταρρυθμίσεις επί μεταρρυθμίσεων» στο χώρο της παιδείας. Στο όνομα μεταρρυθμίσεις που έχουν όμως τη χάρη της βεβιασμένης σπουδής  του εκάστοτε εφήμερου Υπουργού Παιδείας που το είδε «όραμα» ν’ αφήσει το στίγμα του στον πολύπαθο αυτό χώρο.  

Για την Αντιγόνη βέβαια, δηλαδή για τη διδασκαλία από το πρωτότυπο ενός δύσκολου ποιητικού κειμένου σε μαθητές Β΄ Λυκείου Γενικής Παιδείας  που κατά κανόνα η γλωσσική τους υποδομή στα Αρχαία Ελληνικά, σύμφωνα με τις προηγούμενες σπουδές τους,  είναι υποτυπώδης, δεν έχω ιδίαν άποψη καθόσον δεν δίδαξα το μάθημα τα τελευταία χρόνια. Θα έπρεπε όμως να είναι, θαρρώ, αντικείμενο έρευνας του κατά πόσον και πώς  θα μπορούσαν να είναι εφικτοί στην πράξη οι φιλόδοξοι στόχοι ενός παρόμοιου μαθήματος με δεδομένες τις σημερινές συνθήκες λειτουργίας του λυκείου.    
Γιατί η ουσία του όλου θέματος είναι πώς αυτά τα αξεπέραστα κείμενα (Αντιγόνη, Επιτάφιος κ.α.) θα μπορούσαν να είναι ο κορμός στα προγράμματα σπουδών μιας παιδείας που θα είχε ανθρωπιστικό προσανατολισμό και προπαντός πώς θα υπηρετούσαν αποτελεσματικά το στόχο του σεβασμού στον πολιτισμό μας και στις αξίες του. 

Δυστυχώς, η πολύχρονη εμπειρία μου (δίδαξα ΕΠΙΤΑΦΙΟ και ως μάθημα θεωρητικής κατεύθυνσης και ως μάθημα Γενικής παιδείας στη Γ΄ Λυκείου)   τώρα που μπορώ να κάνω τον απολογισμό μου από απόσταση (συνταξιούχος πια εκπαιδευτικός  μετά από 35 συναπτά έτη σε Λύκεια της επαρχίας και της Θεσσαλονίκης) μου λέει ότι το συγκεκριμένο αντικείμενο ποτέ δεν εκπλήρωνε, έστω και στοιχειωδώς, τους μεγαλεπήβολους στόχους του προγράμματος σπουδών.

Στην πρώτη περίπτωση, ως μάθημα κατεύθυνσης,  απευθύνονταν σ’ ένα μικρό ποσοστό μαθητών (περίπου 20% των μαθητών   παρακολουθούσε συνήθως μαθήματα θεωρητικής κατεύθυνσης). Οι περισσότεροι από αυτούς τους μαθητές προετοίμαζαν μηχανικά ένα αυστηρά προσδιορισμένο περιεχόμενο ύλης για να εξασφαλίσουν την επιτυχία τους στις πανελλαδικές και μάλλον δεν είχαν την πολυτέλεια να σπουδάσουν τον Επιτάφιο σε βάθος. 
Στη δεύτερη περίπτωση, ως μάθημα γενικής παιδείας, ήταν, όπως και άλλα μαθήματα γενικής παιδείας στη Γ΄ Λυκείου, υποβαθμισμένο σε τέτοιο βαθμό (διδάσκονταν συνήθως 6η  ή 7η ώρα σ’ ένα από τα πράγματα παραφορτωμένο «φροντιστηριακό» πρόγραμμα σπουδών που αποσκοπούσε στην προετοιμασία για πανελλαδικές εξετάσεις) που δεν ξέρω αν υπάρχει μαθητής που παρακολουθώντας μαθήματα Επιταφίου μ’ αυτές τις συνθήκες να «κατάλαβε» τι πραγματικά αντιπροσωπεύει αυτό τον κείμενο.

Θέλω να πω μ’ όλα αυτά ότι το μείζον θέμα είναι πώς ο Επιτάφιος (και κάθε άλλο κείμενο από την αρχαία ελληνική γραμματεία) θα ενταχθεί σ’ ένα πρόγραμμα σπουδών που θα μπορεί να υπηρετεί στην πράξη τους ουσιαστικούς στόχους μιας ανθρωπιστικής παιδείας.
Τα υπόλοιπα, κραυγές διαμαρτυρίας για το γράμμα και τον τύπο των σπουδών που, συνειδητά ή όχι κρύβουν πίσω από το δάχτυλο το τέλμα στο οποίο είναι βυθισμένο εδώ και πολλά χρόνια το όλο σύστημα της εκπαίδευσης (για πολλούς και διαφορετικούς λόγους),  είναι εκ του πονηρού και στο τέλος-τέλος υπηρετούν άλλες σκοπιμότητες που ταιριάζουν μόνο σε «επαγγελματίες» πολιτικούς που είναι «μάνα» με πρόσχημα και την παιδεία να διαγκωνίζονται για το «φαίνεσθαι» που εξασφαλίζει την πολιτική τους επιβίωση.
Ας μην κάνουμε, λοιπόν, πως δεν καταλαβαίνουμε ότι «οργιζόμενοι» από τον καναπέ και πλειοδοτώντας σε κραυγές από τα κοινωνικά δίκτυα, δεν κάνουμε τίποτα άλλο παρά να μετέχουμε, «εκόντες άκοντες»  στο σικέ παιχνίδι μιας στείρας μικροκομματικής αντιπαράθεσης που διαιωνίζει την παθογένεια του πολιτικού μας πολιτισμού.

Κι αναρωτιέμαι τώρα, αν τελικά είχε κάποιο δίκιο ο… θείος Πλάτωνας που, από την αριστοκρατική του σκοπιά, διέβλεπε για τα δεινά τ’ ανθρώπινα (και στο χώρο της παιδείας ενδεχομένως) η μια κάποια λύση θα ερχόταν, όταν κι αν νομοθετούσαν Φιλόσοφοι Ποιητές (φαντάζομαι μ’ όλη τη σημασία των λέξεων…).

Μελετώντας πάντως χρόνια τώρα το έργο σύγχρονων ποιητών βρίσκω πολλές φορές επίκαιρα και προφητικά τα λόγια τους. Τυχαίο αλλά αντιπροσωπευτικό παράδειγμα ο Πρόδρομος Μάρκογλου, που προ ημερών ξεφυλλίζοντας  πάλι ποιήματά του, διάβασα με έκπληξη πώς από το 1975, τέσσερις δεκαετίες πριν η χώρα μπει στην περιδίνηση της κρίσης, προέλεγε πράγματα και θαύματα για επιφαινόμενα της σημερινής μνημονιακής συγκυρίας:
Καθώς άκουγε να      «μουγκρίζουν τα μεσάνυχτα μες στο μυαλό του» προφήτευε από τότε: «Εξόριστοι μες στον τόπο μας μασάμε ελπίδες! Προγραμμένοι σε σκοτεινά κατάστιχα μηχανικών εγκεφάλων. Χαλινάρι σκληρό οι συμφορές στο στόμα…»!..  Και, φυσικά, αιτίες αυτής της κρίσης για τον ποιητή δεν θα μπορούσε να είναι οι συγκυριακές μικροπολιτικές αντιπαραθέσεις κομμάτων που με τις ξύλινες κορώνες συνθημάτων φιλοδοξούν να αναδείξουν επικοινωνιακά τη διαχειριστική τους (αν)ικανότητα.

Οι αιτίες της κρίσης έχουν βαθιά τις ρίζες τους στην πολιτική παθογένεια δεκαετιών: Διαβάζουμε στο ΙΔΙΩΤΙΚΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ του: «Ξενευρώνει η θηριώδης αμάθεια της εξουσίας» και «Σφυρίζει ο αγέρας στις μεταλλικές κεραίες / Εδώ / Μες στο μπετόν φυτρώνει / Η καινούργια ρίζα μας / Σκληρή και προορισμένη». Και στο αμέσως επόμενο ποίημα από την ίδια συλλογή με το συμβολικό τίτλο ΕΛΕΕΙΝΟΝ ΘΕΑΤΡΟ καυτηριάζεται δεόντως το «κόσκινο» της παλιάς πολιτικής τέχνης ανάξιων διαχειριστών της εξουσίας που ακούει στο όνομα: Μετάθεση Ευθύνης στα χέρια των όποιων άλλων, γιατί σαν τον Πιλάτο οι εκάστοτε κυβερνώντες έχουν μάθει καλά να «νίπτουν τας χείρας» σκεπάζοντας το όχι στιγμιαίο κατάδικό τους έγκλημα στα παραμιλητά της Βαβέλ τους.

Αφιερωμένο εξαιρετικά στους φιλόλογους (και όχι μόνο) των επαφών μου!.. 

Παρασκευή, 20 Ιανουαρίου 2017

ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΜΙΑΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ: «αλήθεια» και «πραγματικότητα» την εποχή των Social Media

Μια διδακτική παρεξήγηση για την εποχή των social media όπου αλήθεια θεωρείται συνήθως αυτό που φαίνεται και όχι αυτό που συμβαίνει στην πραγματικότητα. Πρόκειται για μια εικόνα με πολλά επίπεδα: παιδιά του σχολείου προσηλωμένα στα κινητά τους ενώ βρίσκονται μπροστά στο αριστούργημα του Ρέμπραντ «Νυχτερινή Περίπολος». Είναι όμως στην πραγματικότητα αυτό που φαίνεται; Η εικόνα έγινε viral στο Διαδίκτυο. Και λογικά. Όχι μόνο γιατί ο συμβολισμός της εκ πρώτης όψεως είναι προφανής. Αλλά και γιατί προσφέρεται για άμεσο σχολιασμό και απαξιώσεις (όπως οι παρακάτω): «η νέα γενιά αδιαφορεί για τα υψηλά επιτεύγματα και στρέφεται στο εφήμερο και το εύκολο»!.. Πράγματι, από την πρώτη στιγμή που η φωτογραφία του Gijsbert van der Wal από το Μουσείο του Άμστερνταμ είδε το φως της δημοσιότητας αντιμετωπίστηκε σαν ένας ξεκάθαρος συμβολισμός των σύγχρονων μεταμοντέρνων κοινωνιών την εποχή των smartphones, του Διαδικτύου και των social media που διασπούν την προσοχή μας. Και μια ακόμα διαδικτυακή δίκη, ξεκίνησε με το twitter να πρωτoστατεί… Όπως και να ’χει όμως, η ιστορία αυτής της παρεξηγημένης φωτογραφίας είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου που συμπεριφέρεται σήμερα η κοινή γνώμη. Όπου μια εντύπωση ή μια λάθος ερμηνεία μπορεί με μεγάλη ευκολία να δημιουργήσει μια τελείως άλλη «πραγματικότητα» για χιλιάδες χρήστες των social media. Σημεία των καιρών: ο καθένας να διαλέγει την πραγματικότητα που τον βολεύει. (λεπτομέρειες της ιστορίας με ΚΛΙΚ στη φωτογραφία του Gijsbert van der Wall «Μπροστά στην Περίπολο του Ρέμπραντ, εικονική αλήθεια και πραγματικότητα»):  



Η ΤΕΛΕΙΑ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΤΗΣ ΕΠΟΧΗΣ ΜΑΣ
«Δεν υπάρχει λόγος να αναρωτιόμαστε γιατί αυτή η φωτογραφία έγινε viral. Η τέλεια απεικόνιση της εποχής μας», γράφει κάποιος Κρις Γκίνες, εκπρόσωπος της Υπηρεσίας Αγωγής και Έργων του OHE, μαζεύοντας 308 likes και 443 retweets. Κάποιος άλλος, που εργάζεται στα social media του CNN πρόλαβε κι έφτιαξε μια εικόνα παρωδίας βάζοντας τα παιδιά στον πίνακα του Ρέμπραντ και την περίπολο έξω. Ο «Πού πάμε βρε… Πού πάμε» ή αλλιώς ο ηθικολόγος του twitter που στο προφίλ του δηλώνει εναντίον της πολιτικής ορθότητας, υπερασπιστής της παράδοσης, έτοιμος να υπερασπιστεί το δυτικό πολιτισμό και εναντίον της παγκοσμιοποίησης έχει βρει και το δίδαγμα: «Υπέροχη εκδοχή! Η διασπασμένη κοινωνία. Δεν χρειάζεται να αναρωτιόμαστε γιατί είμαστε σε αυτή την κατάσταση σήμερα. Διδάξτε τα παιδιά μας» «Πιστεύει κανείς ότι γκουγκλάρουν τον Ρέμπραντ; Όχι, ούτε εγώ» γράφει κάποιος άλλος, ακολουθώντας την κλασική προσέγγιση όπου κάποιος βασίζεται σε αυτό που πιστεύει και όχι σε αυτά που ξέρει.  

Τι συνέβαινε όμως στην πραγματικότητα; Κάποιοι χρήστες άρχισαν ν’ αναρωτιούνται αν τα παιδιά δεν είναι προσηλωμένα στο fb αλλά απλώς ψάχνουν τον πίνακα στα κινητά τους. «Μαθητές ψάχνουν στοιχεία για μια σχολική εργασία με τα κινητά τους;», αναρωτιέται κάποιος (με μόνο 11 likes πάντως). «Μου αρέσει να φαντάζομαι ότι κάνουν έρευνα για τον πίνακα» γράφει κάποιος άλλος, δείχνοντας μια άλλη σχολή προσέγγισης της πραγματικότητας από τους χρήστες των social media που συνοψίζονται στη φράση «μου αρέσει να φαντάζομαι…». «Προφανές ότι πρόκειται για σχολική επίσκεψη – και φαίνεται ότι οι μαθητές δουλεύουν στα σοβαρά ψάχνοντας στοιχεία. Ναι;», γράφει κάποιος άλλος οπαδός των φαινομένων. Τέλος κάποιος προχωράει σε ακόμα πιο ριζοσπαστικές θέσεις, αμφισβητώντας το σύνολο των έργων της Αναγέννησης. «Δεν σας βάζει σε σκέψεις ότι μάλλον θα έπρεπε να αναρωτηθούμε κατά πόσο ενδιαφέρουν πια αυτοί οι παλιοί καφετί πίνακες;» αναρωτιέται. Γιατί; Μα γιατί μπορεί. Έτσι είναι τα social media.

ΤΕΛΙΚΑ ΤΙ ΕΙΧΕ ΣΥΜΒΕΙ ΣΤ’ ΑΛΗΘΕΙΑ;
Όπως αποδείχθηκε τα παιδιά ήταν προσηλωμένα στα κινητά τους γιατί όντως έψαχναν στοιχεία για μια εργασία. Το επιβεβαίωσε η δασκάλα που τα συνόδευε εκείνη την ημέρα. Την οποία κανείς δεν είχε σκεφτεί να ρωτήσει ή να βρει. Γιατί, πράγματι, στην εποχή των social media το να «πιστεύεις» αυτό που σε βολεύει είναι πιο εύκολο και γρήγορο από το να «γνωρίζεις». «Πραγματικά», απαντάει κάποιος σ’ εκείνον που αναρωτιόταν μήπως πρόκειται για σχολική εργασία. «Μου το επιβεβαίωσε η δασκάλα τους. Όπως και να ’χει πρόκειται για μια ομιλητική φωτογραφία».

Στη συνέχεια πήρε το λόγο ο φωτογράφος Gijsbert van der Wall: «Μια μικρή ομάδα μαθητών καθόταν στα παγκάκια μπροστά από την «Περίπολο» Όλοι τους κοιτούσαν είτε τα κινητά τους είτε των διπλανών τους. Μου φάνηκε παράξενο και τράβηξα μια φωτογραφία»!.. Όταν το ίδιο απόγευμα ανέβασε τη φωτογραφία στο facebook προς μεγάλη του έκπληξη την είδε να φτάνει τα 9.500 shares μέσα σε λίγες ημέρες. Και από εκεί πέρασε στο twitter, στο Reddit και στο Tumblr, γνωστές πλατφόρμες όπου οι χρήστες μοιράζονται και σχολιάζου καθημερινά ειδήσεις, φωτογραφίες και άλλα «παράξενα». Με άλλα λόγια έγινε viral.

«Από την άλλη πλευρά», συνεχίζει ο Gijsbert van der Wall «κάποιοι προειδοποιούσαν τους χρήστες να μην φτάνουν σε βιαστικά συμπεράσματα. Θεώρησαν ότι οι μαθητές στην πραγματικότητα ήταν προσηλωμένοι στα έργα τέχνης μέσω μιας εφαρμογής του Μουσείου για ξενάγηση με πολυμέσα». Για να υποστηρίξει μάλιστα τα λεγόμενά του, δημοσίευσε κι άλλη μια φωτογραφία όπου οι μαθητές κοιτάζουν εκστατικοί μια σειρά πορτρέτων του Ρέμπραντ.

Όπως και να ’χει όμως, η ιστορία της παρεξηγημένης φωτογραφίας είναι χαρακτηριστική του τρόπου που συμπεριφέρεται η κοινή γνώμη την εποχή των social media. Όπου μια εντύπωση ή μια λάθος ερμηνεία μπορεί με μεγάλη ευκολία να δημιουργήσει μια τελείως άλλη «πραγματικότητα» για χιλιάδες χρήστες. Αλλά πάλι αυτό είναι ένα από τα χαρακτηριστικά της εποχής των social media. Ο καθένας να διαλέγει την πραγματικότητα που τον βολεύει.

[ΠΗΓΗ: Νίκος Ζαχαριάδης – Protagon.gr]

Παρασκευή, 13 Ιανουαρίου 2017

ΝΑ ΕΙΜΑΣΤΕ ΕΤΟΙΜΟΙ ΝΑ ΣΚΕΦΤΟΥΜΕ ΚΑΙ ΝΑ ΔΡΑΣΟΥΜΕ ΑΝΤΙΣΥΜΒΑΤΙΚΑ (ρήξη με τη συνήθεια, τις συμβάσεις και το φόβο)

Η συνήθεια είναι μια σύμβαση ανάμεσα στο άτομο και στο περιβάλλον ή ανάμεσα στο άτομο και τις ίδιες του τις οργανικές εκκεντρικότητες, μια εγγύηση για κάποιο ανιαρό απαραβίαστο, το αλεξικέραυνο της ύπαρξής του.  Συνήθεια, όμως, είναι και «η αλυσίδα που δένει το σκύλο με το ξερατό του», έλεγε ο Σάμουελ Μπέκετ κάνοντας εικόνα τις βλαβερές συνέπειες της. Κι όλοι ξέρουμε πως οι περισσότεροι άνθρωποι, λίγο ή πολύ, αργά ή γρήγορα, είναι υποτελείς στις συνήθειες τους. Αυτό ίσως είχε υπόψη της η Σιμόν ντε Μποβουάρ όταν, με αρκετή δόση ειρωνείας και σαρκασμού διαπίστωνε ότι «μοιάζουμε με τις κότες, οι οποίες, περνώντας όλη τους τη ζωή στο κοτέτσι, το θεωρούν τον κόσμο ολόκληρο». Ευτυχώς υπάρχει η Ποίηση που, με τη Φαντασία και το Λόγο, μπορεί να δίνει χρώματα ακόμα και στις πιο γκρίζες συνήθειες κάνοντας μ’ αυτό τον τρόπο απαστράπτουσα τη μιζέρια της καθημερινότητας. Για του λόγου το αληθές ένα μοναδικό παράδειγμα από τον ποιητή Σαμσών Ρακά: «Συνομίλησα τόσο πολύ μαζί σου / που όταν σε ξανάδα πόσα; / τριάντα πέντε χρόνια μετα; / την ώρα που με ρώτησες με έκπληξη τι κανω / σου απάντησε σε τόνο συζυγικό: / να πάρουμε χαρτί κουζίνας όπως γυρνάμε!.. (ΟΥΤΙΣ μια απόπειρα περφομαντείας). Και σε άλλη διάσταση με μεταφυσική προοπτική:   
Πώς πείσμωσε έτσι ο κόσμος και μακραίνει αδιάκοπα
σα συνωμοσία εξαπλώνεται η πλάση
για να σε μικραίνει διαρκώς
ώστε να μη μπορέσω να σε βρω
και να σου πω στ' αυτί: εσύ είσαι ο κόσμος μου όλος (Σαμσών Ρακάς) Κι άλλα τινά περί των δεινών της συνήθειας και το πιο δραστικό αντίδοτό της, την αμφιβολία και την αμφισβήτηση, στο άρθρο του Τάσου Τσακίρογλου ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΑ ΔΕΣΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΗΘΕΙΑΣ με ΚΛΙΚ στην εικόνα από OLBINSKI Rafal:


ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΑ ΔΕΣΜΑ ΤΗΣ ΣΥΝΗΘΕΙΑΣ
Η συνήθεια είναι μια σύμβαση ανάμεσα στο άτομο και στο περιβάλλον του ή ανάμεσα στο άτομο και τις ίδιες του τις οργανικές εκκεντρικότητες, μια εγγύηση για κάποιο ανιαρό απαραβίαστο, το αλεξικέραυνο της ύπαρξής του. Συνήθεια είναι η αλυσίδα που δένει τον σκύλο με το ξερατό του. Αυτό έγραψε ο Σάμιουελ Μπέκετ στη μελέτη του για τον Προυστ, θέλοντας να δείξει πόσο δέσμια είναι η ανθρώπινη ζωή στις συμβάσεις και τις συνήθειες που μας κληροδοτεί-καλλιεργεί η εκπαίδευση και η κοινωνία γενικότερα.

Φυσικά κάθε άνθρωπος χρειάζεται ορισμένες σταθερές και μια «ρουτίνα» για να νιώσει ότι έχει ρίζες σε μια πραγματικότητα που ορίζεται σε μεγάλο βαθμό από την επανάληψη και την ανάγκη ενός αισθήματος οικειότητας για τον κόσμο που μας περιβάλλει. Είναι αυτά που του προσφέρουν την απαραίτητη ασφάλεια σε έναν κόσμο διακινδύνευσης και εκπλήξεων.

Την ίδια ώρα όμως που η συνήθεια προάγει το αίσθημα του οικείου, την ίδια ώρα αποτελεί και μια αόρατη αλυσίδα που περιορίζει τον ορίζοντα της ελευθερίας και της πρωτοβουλίας μας. Οι περισσότεροι άνθρωποι, όπως έλεγε η Σιμόν ντε Μποβουάρ στις «Ωραίες εικόνες», μοιάζουμε με τις κότες, οι οποίες, περνώντας όλη τους τη ζωή τους στο κοτέτσι, το θεωρούν τον κόσμο ολόκληρο.

Έτσι, το αντίδοτο δεν μπορεί παρά να είναι η αμφιβολία, η αμφισβήτηση, η αναζήτηση και πολλές φορές η ρήξη. Ρήξη με τη συνήθεια, ρήξη με το γνωστό, ρήξη με το παραδεκτό, ρήξη με τις συμβάσεις, ρήξη με τον φόβο.

Να είμαστε έτοιμοι να σκεφτούμε και να δράσουμε αντισυμβατικά, να γίνουμε απρόβλεπτοι και, το κυριότερο, να γίνουμε εφευρετικοί. «Η δημιουργία του κόσμου δεν έγινε μία και μόνη φορά, αλλά γίνεται κάθε μέρα» λέει ο Μπέκετ. Βέβαια, αυτό συχνά έχει και το τίμημά του, αφού η ρήξη με τη συνήθεια (και την υποταγή που αυτή συνεπάγεται) ερεθίζει την εξουσία, η οποία θέλει πάντα την ομοιομορφία και την ηρεμία – που στα ολοκληρωτικά καθεστώτα γίνεται νεκρική ακαμψία.
Στο «1984» του Τζορτζ Οργουελ, ο ανακριτής Ο’ Μπράιεν βασανίζει τον ανυπότακτο Γουίνστον Σμιθ, μέχρι αυτός να παραδεχτεί ότι τα τέσσερα δάχτυλα που του δείχνει είναι πέντε. «Είσαι ένα ψεγάδι στο σχέδιο, Γουίνστον. Είσαι μια κηλίδα που πρέπει να σβηστεί... Δεν ικανοποιούμαστε με μιαν αρνητική υποταγή, ούτε ακόμα και με την πιο ταπεινή υποταγή. Όταν στο τέλος θα μας παραδοθείς, αυτό πρέπει να γίνει με τη δική σου θέληση». Στο ημερολόγιό του ο Γουίνστον είχε γράψει: «Ελευθερία είναι η ελευθερία να λες ότι δύο και δύο κάνουν τέσσερα» και, φυσικά, ήρθε σε ρήξη με τη συνήθεια της υποταγής και της αποδοχής μιας ψευδούς κρατικής αλήθειας.

Το σπέρμα του ολοκληρωτισμού βρίσκεται στον κομφορμισμό της καθημερινότητας, στο αγελαίο αίσθημα της μαζικής κοινωνίας, στις μόδες, στους ποικίλους συρμούς και στη λογική της ήσσονος προσπάθειας. Κρύβεται στην πνευματική οκνηρία εξαιτίας της οποίας αναθέτουμε εργολαβικά το έργο της κριτικής και της σκέψης στους επαγγελματίες της πολιτικής και της επιστήμης, χτίζοντας την τυραννία της αυθεντίας και του ηγέτη. Λέγεται ότι ο Οργουελ εμπνεύστηκε από τον ναζί Χέρμαν Γκέρινγκ, ο οποίος φέρεται να είχε πει: «Αν το θέλει ο φίρερ, δύο και δύο κάνουν πέντε»


[ΠΗΓΗ: Τάσος Τσακίρογλου, Εφημερίδα των Συντακτών Παρασκευή 13 Ιανουαρίου 2017]